عنوان کامل پایان نامه :

مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

بخش عظيمي از ادبيات مکتوب (چه نظم و چه نثر) ما به صورت روايي و اخبار و رويدادها با تمثيل و حکايت‌‌هاست. از طرف ديگر تعدادي از تأثيرگذارترين متون ادبي کلاسيک به ويژه متون عرفاني نثر فارسي مانند کيمياي سعادت غزّالي و در نظم آثار سنايي، عطّار و مولوي در همين قالب روايتي و تمثيل و حکايت‌‌ها به نگارش در آمده‌‌اند و مهم‌‌ترين اهداف آن‌‌ها علاوه بر ادبي بودن، پيام رساني ديني و به تعبيري تفسيري ديگر از قرآن و فرهنگ اسلامي بوده می باشد. در فرهنگ اسلامي سند حقيقي و باورمند، قرآن و حديث می باشد و تاريخ هر اندازه موثق هم باشد نمي‌‌تواند معيار حقيقي باورمندي و اعتقادي باشد و مي‌‌بينيم که تحوّلات جعل و اختلاف‌‌ها و افسانه‌‌ها و اسطوره‌‌ها در متون روايتي و تاريخي رخ مي‌‌دهد.

در يك نگاه كلي به انواع تفسيرها در روش آن‌ها، در اسلام از تفسير به رأي نهي شده، زيرا بيشتر خطاهاي انديشه‌‌ي مفسران در اين روش بوده می باشد. امّا بيشترين روايت‌‌هاي مجعول در تفسيرهاي روايتي می باشد. با اين بيان، تفسيرها و برداشت‌‌هاي عرفاني نيز، تفسير به رأي محسوب مي‌‌گردد و در واقع تفاسير روايي هستند كه رنگ و لعاب ادبي و ذوقي و زيبايي گرفته‌‌اند. بنابراين در تعبيرات عارفان اسلامي كه اغلب از مفاهيم قرآن و حديث سرشار بوده‌‌اند مانند سنايي، ميبدي، عطّار و مولوي، هميشه احتمال لغزش بوده می باشد. هرچند كه ممكن می باشد شاعران عارف زیرا مولوي و عطّار، داستان و روايت مجعول و اسرائيليات را براي كاربردهاي عرفاني و غير از ظاهر آن‌ها، به كار برده باشند و گاهي ممكن می باشد هر يك از آن‌ها، فهم خود را از متن عربي به خوانندگانش انتقال دهد؛ در اين پژوهش مصداق‌‌هاي موارد مذكور ديده مي‌‌گردد.

سيوطي در خصوص تفسير صوفيان معتقد می باشد: «سخنان صوفيان درمورد‌‌ي قرآن، تفسير نيست»[1] و براي اثبات اين عبارت خويش، به اقوال ابن‌الصلاح، نسفي، تفتازاني و سراج‌الدّين بلقيني، استناد مي‌‌کند که تفسيرهاي تأويلي صوفيان صحيح نيست و با شريعت محمّدي مطابقت ندارد.

شفيعي‌کدکني آراء متعدد در اين خصوص ارايه کرده می باشد: او نه تنها افسانه‌سازي ـ به اصطلاح دروغ‌پردازي ـ را در روايات اسلامي وارد مي‌‌داند بلکه با تصریح به افسانه‌سازي‌‌ها در حاشيه‌‌ي بحث درمورد زندگي و رفتار ابوسعيد ابوالخير، اين گونه خيال‌پردازي‌‌ها را نه تنها در مسايل اعتقادي بلکه در کل ادبيات اسلامي و فارسي تسرّي مي‌‌دهد که در طول قرن‌‌هاست جريان دارد و پرسشي طرح مي‌‌کند و مي‌گويد که: «کدام يک از بزرگان مشرق اسلامي را مي‌‌توان يافت که پيرامونش را مجموعه‌‌اي از افسانه نگرفته باشد. قرن‌‌ها و قرنهاست که قوت غالب مسلمانان، افسانه و تخيّل می باشد و معمار زندگي ايشان عقلانيتي بر مبناي حجّيت ظن.»[2]

در قرن چهارم کتابي نوشته شده می باشد به نام «کتاب البدء و التاريخ » تاليف مطهّر بن طاهر مقدّسي و به نام «آفرينش و تاريخ» به فارسي نرم و روان ترجمه شده می باشد.

نکته‌ي قابل توجّه ـ مدّ نظر در اينجا ـ آن می باشد که وسيع‌‌ترين و کهن‌‌ترين اطلاعات را در باب لوح و قلم،… عرش، کرسي، لوح محفوظ و… را مي‌‌توان در آن کتاب يافت که در اثر تأمّلات و تأويلات صوفيان به صورت احاديث، در ادبيات فارسي مستند شده‌‌اند.

ابن‌الجوزي پیش روی اين اعمال و انحرافي که در نتيجه آن به وجود آمده معتقد می باشد: « تصوّف طريقه‌‌اي می باشد که آغاز آن زهد مطلق بود تا آن که به منتسبان تصوّف در اواخر رخصت سماع و رقص نيز داده گردید، اين می باشد که آخرت طلبان از جهت پارسانمايي صوفيان و دنياطلبان به خاطر آسايش و تفريحي که در تصوّف هست به آن متمايل شدند.»[3]

حسن بصري درمورد‌‌ي قصّاص و نقالاني که به نقل و روايت داستان‌‌هاي مذهبي و اخبار و حديث گفتن مشغول بوده‌‌اند، گفته می باشد: «نعمت البدعه، کم من اخ يستفاد و دعوه مستجابه، نيک بدعتي می باشد، اجتماعي می باشد که در آن دعاها مستجاب مي‌‌گردد و برادران ديني يافت مي‌‌شوند که از ايشان بتوان بهره گیری نمود.»[4]

شفيعي‌کدکني تحليلي عالمانه در مورد ايمان فرعوني و ستايش ابليس در متون صوفيه‌‌ي فارسي دارد که در آثار محي‌الدّين ابن عربي، جلال‌الدّين دواني، عين‌القضات، سنايي، جامي و… آمده می باشد.[5]

 

ـ کيفيت راه‌‌يابي اسرائيليات در ادبيات فارسي

ورود اسرائيليات به ادبيات فارسي از چند رهگذر صورت گرفته می باشد، نخست قرآن و فرهنگ اسلامي و بعد از آن تلمود و ترجمه‌‌هاي تورات عوامل اصلي را تشكيل مي‌‌دهند و در اينجا به خود جرأت مي‌‌دهم و از عامل ديگري كه تا كنون كمتر به آن تصریح شده می باشد نيز نام مي‌‌برم، آن عامل نفوسي قابل توجه از يهودياني می باشد كه در ادوار مختلف در ايران مي‌‌زيسته‌‌اند و هنوز نيز مي‌‌زيند. اين كسان اگر به گونه مستقيم در ادبيات فارسي تأثير نكرده باشند لااقل وسيله‌‌اي در گسترش اعتناء با اسرائيليات و منابع راهنمايي و تشويق بوده‌‌اند.»[6]

 

ـ سرچشمه‌هاي روايات مجعول و اسرائيليات در ادبيات فارسي

روايات مجعول و اسرائيليات در ادبيات فارسي به مانند روايات ديگر آبشخورهايي دارند که توانسته‌اند از آن راه‌ها به آساني به فرهنگ اسلامي و ادبيات فارسي نفوذ کنند که فهرست‌وار به آن‌ها تصریح مي‌گردد.

1ـ تفاسير قرآن عربي و فارسي

براي نمونه يکي از مراجع اصلي اسرائيليات درادب فارسي ترجمه‌‌ي تفسير طبري می باشد و علّت اصلي آن تقدّم فضل و فضل تقدّم مؤلّف و تفسير و تاريخش در اين زمينه می باشد. طبري در آغاز كتاب تاريخ طبري پس از تحميديه گفته می باشد: «خواننده‌‌ي اين كتاب بداند كه استناد ما بدانچه در اين كتاب مي‌‌آوريم بر روايات و اسنادي می باشد كه از ديگران، يكي پس از ديگري، به ما رسيده و من نيز خود از آن روايت مي‌‌كنم و يا سند روايت را به ايشان مي‌‌رسانم نه آن كه در آوردن مطالب تاريخ استنباط فكري و استخراج عقلي شده باشد…»[7] و طبري خود متوجه مطالب غريب و دور از ذهن كتاب شده می باشد و در مقام اعتذار مي‌‌گويد: «اگر ناظران و شنوندگان اخبار اين كتاب به برخي از داستان‌‌ها و قصّه‌‌ها برخورند كه عقل وجود آن‌‌ها را انكار كند و سامعه از شنيدن آن تنفّر حاصل نمايد، نبايد به من خرده‌‌گيري و عيب‌‌جويي كنند چه آن كه اين گونه اخبار را ديگران و پيشينيان براي ما نقل كرده‌‌اند و ما نيز چنان كه شنيده‌‌ايم در كتاب خود آورده‌‌ايم.»[8]

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

امّا در مورد تفسير طبري شهابي مي‌‌نويسد: «طبري در كتاب تفسير به اقوال و آراء و اخبار كساني كه در نزد او امين و ثقه بوده‌‌اند از قبيل: محمّد بن سائب كلبي، مقاتل بن سليمان و محمّد بن عمر واقدي اعتماد نكرده و فقط به اخبار و احاديث صحاح و مورد وثوق اكتفا كرده ولي از تواريخ و سير اخبار عرب از قول مورخان مذكور و نظاير آنان بهره گیری كرده می باشد… و از كتب تفسير قبل از خود زیرا ابن عباس، حسن بصري، ابن جريح و… بهره گیری كرده و استناد مي‌‌جويد.»[9]

2ـ ترجمه‌‌هاي تورات و تلمود

[1] الاتقان، ج 2، ص 580

[2] چشیدن طعم وقت، ص3

[3] تلبیس ابلیس، ص134

[4] همان، ص13

[5] تصوّف اسلامی و ارتباط‌ي بشر با خدا، تلخیص صفحات 169-164 و 97

[6] منابع اسرائيليات در ادب فارسي، ص 561

[7] احوال و آثار محمدبن جرير طبري، ص 44

[8] همان، ص45

[9] همان، ص73

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

جهت بازشناسي و استخراج تأثيرات اسرائيليات و روايات مجعول، به کليه‌‌ي آثار عطّار توجه گردید تا تحقيق از جامعيت برخوردار بوده و در نهايت به نتيجه‌‌گيري متقن و برآوردي جامع و مانع دست يافته گردد.

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: