مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

آن چیز که در تفاسير قرآن پيرامون داستان‌‌هاي بني‌اسرائيل آمده می باشد بايد بر مبناي تورات و تفسيرهاي آن و روايات و اخبار و احاديث منقول از حضرت رسول اكرم(ص) و صحابه باشد. بنابراين تورات و تلمود منابعي استبراي تحقيق پيرامون آن مقدار از اسرائيليات كه جلوه‌‌هاي آن را در ادب فارسي و فرهنگ اسلامي مي‌‌بينيم ولي نشاني از آنها در قرآن نمي‌‌يابيم.[1]

3ـ اشاعه‌ي فرهنگي فرهنگ يهودي به خاطر نفوذ مادي و گاه نفوذ علمي

فروزانفر در «سخن و سخنوران» تصریح مي‌کند كه «كثرت يهوديان بلخ در اطلاعات وسيع ناصرخسرو از عقايد يهود مؤثر بوده می باشد. بلخ داراي هفت دروازه بود كه يكي از دروازه‌‌هاي آن را «باب اليهود» مي‌‌گفتند. در تأييد سخن خود پيرامون تأثير نفوس يهودي در ادب فارسي متذكر مي‌‌شويم كه قديم‌‌ترين منظومه‌ي فارسي پيرامون اسطوره‌‌ي سامي «يوسف و زليخا» براي نخستين بار به وسيله‌ي «ابوالمؤيّد بلخي» به رشته‌ي نظم درآمده می باشد و بعيد می باشد كه تصور كنيم وجود يهوديان بلخ در پرورده شدن اين داستان به زبان ابوالمؤيد بلخي بي‌‌تأثير بوده می باشد، چه شايد اين داستان و داستان‌‌هاي ديگر بني‌اسرائيل در نقاط بسياري كه مانند بلخ از هم‌‌شهريان خود متأثر بوده‌‌اند با شاخ و برگ فراوان بين مردم رواج داشته می باشد.

يهوديان ايران مي‌‌توانسته‌‌اند براي محقّقان تاريخ و سير نيز راهنماهاي نيك و مراجع قابلي باشند كما اينكه ابوريحان بيروني نيز خود را از كسب اطلاع بوسيله‌ي چنين كساني بي‌‌نياز نمي‌‌دانسته‌‌ می باشد و «يعقوب بن موسي تفرشي» يهودي‌‌اي در گرگان پيرامون اخبار حضرت موسي به وي سخناني گفته می باشد كه او نيز به آن‌‌ها تصریح مي‌‌كند. در اينجا ذكر اين نكته بي‌‌ربط نخواهد بود كه يادآوري كنيم كه «ابن النديم» نيز در تأليف بسيار پر ارزش خود «الفهرست» اطلاعاتي پيرامون تورات و ديگر كتب مذهبي يهود از يك دانشمند يهودي كسب كرده می باشد.»[2]

4- ترجمه‌‌هاي انجيل و متون تفسيري انجيل به فارسي

5- اسطوره‌‌ها و گاه افسانه‌‌هاي ايران باستان در دوره‌‌هاي مختلف

يکي از راه‌‌هاي نفوذ اسرائيليات به متون ادبي، متون حماسي و اساطيري ايراني می باشد که با اسرائيليات در روايات مجعول سامي و يهود به هم آميخته می باشد[3].

اسطوره به مجموعه‌‌ي داستان‌‌هاي گفته مي‌‌گردد که ريشه در اعتقادات قديمي يک ملت دارند و براي آن ملّت صورتي مقدّس پيدا کرده می باشد. اسطوره‌‌ها در اصل اتفاق افتاده‌‌اند، امّا بر اثر علاقه و اشتياقي که نسل‌‌هاي بعدي به آن داشته‌‌ بيش از حد اسطوره‌‌ها را شاخ و برگ بخشيده‌اند، به گونه‌‌اي که گاهي حقيقت در ميان اغراق‌‌ها و غلوّ‌‌ها گم شده می باشد. اسطوره‌‌هاي ايراني بر داستان‌‌هاي قرآني تأثير داشته‌‌اند. با نگاهي به اسطوره‌‌ي سياوش متوجه مي‌‌شويم در شاهنامه که فردوسي در تطبيق مسايل باستاني و اسلامي سعي دارد اين اسطوره را بر داستان‌‌هاي يوسف و ابراهيم و موسي(ع) برتري دهد.

بي­آزار شيرازي در اين خصوص، مي­نويسد: «از آن­جا كه در زمان گذشته باستان‌شناسي كمتر مورد توجه بوده، متأسفانه بسياري از مفسرين به افسانه­­ها و اساطير كتب پيشين و اسرائيليات روي آوردند و مورّخيني مانند طبري، مسعودي، يعقوبي و واقدي كتاب­هايي در تاريخ امم و ملوك نوشتند.»[4]

6ـ مباحث کلامي در قرون اوليه‌‌ي هجري

هر کدام از فرقه‌‌ها و متکلّمين براي اثبات ادعاي خويش از هرگونه مطلبي گاه احاديث ضعيف و اسرائيليات سود مي‌‌جستند.

7ـ تأثير مضامين خرافي و اسطوره‌هاي شعر جاهلي در ادبيات فارسي

حناالفاخوري در کتاب «تاريخ ادبيات زبان عربي» پس از اين‌که تأثیر قصّه و داستان را در شعر «نابغه» بررسي مي‌کند، مي‌نويسد: «شعر جاهلي از اساطير و خرافاتي که مردم نقل مي‌کردند و شاعران به شعر مي‌آوردند و هم‌چنين از داستان‌هايي که از تورات گرفته شده، خالي نيست…، امّا نابغه قصّه را يکي از عناصر شعر خود قرار داده و در مدح و اعتذار و نصيحت و ارشاد از آن بهره گیری مي‌کند…»[5] از طرف ديگر، با توجّه به تسلّط و آشنايي شاعران فارسي با اشعار عربي دوره‌ي جاهلي و تأثيري که از آن‌ها پذيرفته‌اند، تأثیر مضامين و مفاهيم اشعار جاهلي در ادب فارسي مي‌تواند در پژوهشي جداگانه بررسي گردد.

 

 

 


 

 

 

 

 

فصل چهارم
روايات مجعول و اسرائيليات در آثار عطّار نيشابوري

 


 

 

 

 

ـ مقدّمه‌‌اي بر اسلام و قصص قرآني

«اسلام از ريشه‌‌ي سلم به معني انقياد و فرمان‌‌برداري و در اصطلاح شريعت اسلام آوردن به وسيله‌‌ي زبان می باشد و ايمان با قلب، يعني تسليم امر خدا بودن و عبادت خالصانه داشتن.»[6]

به تصریح قرآن و دستور الهي پس از آمدن اسلام بر خاتم پيامبران(ص)، همه‌‌ي اديان قبل منسوخ و پيروي کردن فقط از اسلام پذيرفتني گردید. حق تعالي در سوره‌ي آل‌عمران آيه‌ي 85 مي‌‌فرمايد: وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآَخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ؛ و كسي که غيراز شريعت اسلام آييني برگزيند، از او پذيرفته نمي‌‌شودو او در آخرت، از زمره‌‌ي زيانكاران خواهد بود.[7] سعدي در مقدّمه‌ي بوستان مي‌‌فرمايد:

يتيمي که ناکرده قرآن درست   کتب‌خانه‌ي هفت ملّت بشست

بوستان يوسفي/36

«بدون شک (قصّه) يک ابزار موثر و کارآمد در جهت تأثير‌‌گذاري بر ديگران به شمار مي‌‌رود و چنان که نويسنده يا گوينده از داستان‌‌هاي مفيد و پر محتوا بهره‌‌اي مناسب گيرد، مي‌‌تواند اثرات سازنده و شگرفي بر مخاطبان خود بگذارد، به همين جهت نظاره مي‌‌گردد که در قرآن کريم و روايات صحيح اسلامي، تعداد فراواني داستان به کار رفته و اين به آن خاطر می باشد که داستان‌‌هاي هدفمند، تأثیر به سزايي در هدايت و رشد بشر‌‌ها ايفا مي‌‌کنند.»[8]

وقتي که قرآن مي‌‌خواهد داستان پيامبران يا ديگران را بيان نمايد « اصل واقعه و داستان را از حوادث و وقايع تاريخ دريافت مي‌‌دارد. سپس آن را با سبک و قالب ادبي عرضه مي‌‌دارد و به شيوه‌‌ي احساسي و عاطفي آن را به تصوير مي‌‌کشاند. به نحوي که معاني را روشن‌‌تر مي‌‌سازد و اهداف را تثبيت و تأييد مي‌‌نمايد و با اين شيوه تأثير بسزايي در نفس ايجاد مي‌‌کند. چنان تأثيري که عاطفه و وجدان از آن فوران مي‌‌نمايد.»[9]

[1] منابع اسرائيليات در ادب فارسي، ص 563

[2] منابع اسرائيليات در ادب فارسي، ص 566

[3] اسرائیلیات و اساطیر ایرانی، ص 423

[4] باستان‌شناسي و جغرافياي تاريخي قرآن، ص4

[5] تاريخ ادبيات زبان عربي، ص109.

[6] دانشنامه‌ي قرآن، ص 219

[7] تفسیر نور، ص112

[8] اسرائيليات و تأثير آن…، ص 60

[9] الفن القصصی فی القرآن، به نقل از داستان پيامبران در قرآن، ص 47

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

جهت بازشناسي و استخراج تأثيرات اسرائيليات و روايات مجعول، به کليه‌‌ي آثار عطّار توجه گردید تا تحقيق از جامعيت برخوردار بوده و در نهايت به نتيجه‌‌گيري متقن و برآوردي جامع و مانع دست يافته گردد.

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: