مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

عطار این چنین مقام قربی را مخصوص دیوانگان و ناشی از اهلیت آنان می‌داند. وی دیگران را از انکار حالات دیوانگان و اعتراض بر ایشان یا تقلید از آنان بر حذر می‌دارد زیرا غیر دیوانگان را از درک احوال مجانین ناتوان می‌شمارد.

گر از او دیوانه‌ای گستاخ باش                برگ داری لازم این شــــاخ باش

ور رنداری برگ این شاخ بلند               پس مکن گستاخی و بر خود مخند

(عطار،385:1388)

هر کرا بوی جنــــون آمــــد پدید                همچو گویی سرنگون آمـد پدید

هر که او شوریده چـــــون دریا یود               هر چه گوید از سر ســــودا بـود

زیرا به گستاخی رود ز ایشان سخن               مرد زیرا دیوانه باشــد رد مـکن

(عطار،340:1386)

هر که را در عقل نقصــان اوفـــتد                کار او فی الجمله آســــــان اوفتد

لاجرم دیوانه را گر چه خطاســــت                هر چه می‌گوید به گستاخی رواست

خیر و شر زیرا جمله زینجا می‌رود                نوحه‌ی دیبانه (دیوانه ) زیبا مـی‌رود

(همان:426)

عطار ضمن حکایتی، اختصار‌ی نظر خود را در مورد دیوانگان، در قالب مناظره‌ی زاهد و دیوانه، اظهار می‌دارد. او آگاهانه در این حکایت اختلاف “دیوانه‌ی عاشق” با “زاهد عاقل” را برجسته می کند و در نهایت، سلوک عاشقانه و آزادانه‌ی دیوانه را بر رفتار زاهد که او را “مَردِ نفس” می‌خواند، ترجیح می‌دهد.

بود مجنونی عجب نه ســــــــــر نه بن              کز جنون گســــتاخ می‌گفتی سخن

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

زاهدی گفتش که ای گستــــــــاخ مرد              این مگـــــوی وگِردِ گستاخی مگرد

بس خطاست این ره که می‌جویی، مجوی              هم روا نیست این‌چه می‌گویی، مگوی

گفت « زیرا ایزد مرا دیوانه خـــــواست              هرچه آن دیوانه گوید آن رواســــت

گرســــــخن‌های خــــــــطا باشد مرا              چو نیـــــم عاقــــــل روا باشد مرا

هیــــــــچ عاقــــــلی را نباشد یارگی               کو بپردازد دلـــــی یک‌بــــــارگی

با جنـــــــون از بهر آن درســـــاختم               تا دلم، یک‌بارگی، پرداخــــــــــتم

عاقلان را شرع، تکلیــــف آمده ست                 بیدلان را عشق، تشریف آمده می باشد

تو برو ای زاهد و کـم گـــــــوی تو                 مَردِ نفسی، زر طلــب، زن جوی تو

بیدلان را با زر و با زن چـــــــکار؟                  شرع و رویِ عقل را با مــن چکار؟

(همان:341)

یکی دیگر از ویژگی‌های بارز مجانین الهی از دیدگاه عطار، داشتن ارتباط‌ی مستقیم با خداوند می باشد. ارتباط ای که در آن واسطه‌ای نمی‌گنجد.

واسطه این قوم را برخــــاسـتست                   قول ایشان، لاجرم، بس راستست

زیرا نمی‌بینند غیری غیر از مــــَجاز                  جمله زو شــــنوند و زوگویند باز

(همان:312)

در این همین زمینه، حکایتی جالب در مورد “نازنین” – یکی از عقلای مجانین – در مصیبت نامه نقل می کند :

زاهدی، “نازنین” را که یکی از شوریدگان درگاه بود در راه می‌بیند، به او می‌گوید خداوند به تو سلام رساند؛ نازنین می‌گوید تو را نرسد که در کارِ خداوند، فضولی کنی. حضرت حق خود به خوبی می‌تواند بدون واسطه کارهای خود را انجام دهد و از قرار دادنِ واسطه‌ای زیرا تو بی نیاز می باشد:

کار حق بر تو کجا مبــــنی بود ؟           کز وکیلی زیرا تو مسـتغنی بود

تو برون شو از میان،کان ذاتِ فرد             بی رسولی تو داند گفــت و نمود

(همان)

 

در مجموع بایستی گفت از نظر عطار، سه ویژگی دیوانگان از سایر خصوصیاتشان ممتازتر می باشد : بیدلی(عشق)، آزادی و ارتباط‌ی مستقیم با خداوند.

قصه‌ی دیوانگان آزادگی می باشد        جمله گستاخی و کار افتادگیست

آن چیز که فارغ می‌بگوید بیـــدلی        کی تواند گفــــت هیچگاه عاقلی ؟

(همان:389)

 

 

 

 

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری