مطالعه تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی

قسمتی از متن پایان نامه :

 

تأویل:

 

تأویل، واژه‌ای قرآنی و اصطلاحی در علوم قرآنی و تفسیر و حدیث و اصول فقه و کلام و فلسفه و عرفان می باشد. کاربرد نسبتاً فراوان آن در قرآن و حدیث، در وجوه و مرادات مختلف، این واژه را موضوع مباحث و مناقشات علمی قرار داده که این مباحث خود منشاء ابراز دیدگاه‌های متفاوت دربارۀ قرآن و متون دینی، به ویژه از حیث معنا و فهم درونی آیات و احادیث (در برابر معنا و فهم ظاهری) و تأسیس علم تأویل نزد اهل عرفان شده می باشد.[1]

 

2-1-1 واژه شناسی تأویل:

بیشتر لغت‌نویسان و لغت‌شناسان تأویل را از ریشۀ اَوْل می‌دانند. به نوشتۀ ابن فارس [2] این ریشه دو معنای اصلی دارد: آغاز یک چیز و پایان آن. کلمۀ اوّل از معنای نخست اشتقاق یافته و فعل آلَ یَؤولُ به معنای رَجَعَ به معنای دوم راجع می باشد.

تأویل (بر وزن مصدری تفعیل) نیز با معنای دوم پیوند دارد و تأویل کلام به آن باز می گردد.[3] لغت‌شناسان پیش از ابن‌فارس و پس از او همگی همین توضیح را دربارۀ تأویل دارند.

در تعبیرات لغت‌نویسان، واژۀ تأویل گاه به یک چیز و گاه به یک سخن افزوده شده می باشد، از آن رو که در کاربرد قرآنی واژه هردو گونۀ اضافه هست به همین سبب در توضیح این واژه در آثار لغوی اندکی ابهام و گاه آمیختگی دیده می گردد.

مثلاً ابن فارس در معجم مقاییس اللغة گفته می باشد : «تأویل الکلام هوَ عاقِبَتهُ»، که دقیقاً معلوم نیست مقصود او از عاقبت، مراد واقعی کلام می باشد یا امری خارجی می باشد که این کلام از آن حکایت می کند.

در این بین، راغب اصفهانی (ذیل اول) بعد از اظهار معنای تأویل (بازگرداندن هر چیز به مراد واقعی آن) افزوده‌می باشد که تأویل، گاه به علم (و مانند کلام) تعلق می‌گیرد و گاه به فعل (شاید شیء).[4]

 

 

جرجانی در التعریفات تأویل را چنین تعریف می کند:

«تأویل در لغت، به آغاز بازگردانیدن می باشد و در شریعت بازگردانیدن لفظ از معنای ظاهری به معنای احتمالی آن می باشد به شرط آنکه محتمل را موافق کتاب و سنّت بیابند.» [5]

صاحب کتاب التفسیر و المفسرون می‌نویسد که تأویل مأخوذ می باشد از اوْل به معنای رجوع :

«آل الشیء یؤول اولاً و مآلاً : رجع و اوّل الشیء رجّعه.» [6]

ابن رشد در کتاب فصل المقال می‌نویسد که معنای تأویل این می باشد که بایستی مدلول الفاظ شرع را از معانی حقیقی عدول داد و متوجه معانی مجازی آن نمود.[7]

آلوسی صاحب تفسیر بزرگ روح المعانی در اظهار تعریف تأویل می‌گوید:

«تأویل تصریح‌ای قدسی و معارفی سبحانی می باشد که سالکان را از خلال عبارات منکشف می گردد و دل‌های عارفان را از ابرهای غیب سیراب می کند.» [8]

ماتریدی می‌گوید:

«التأويل ترجيح أحد المحتملات بدون القطع و الشهادة على اللّه.»[9]

در تاج العروس ذیل اول در توضیح تأویل چنین می‌خوانیم:

«التأویل هو تبیین معنی المتشابه و المتشابه هو ما لم یقطع بفحواه من غیر تردد فیه و هو نص.»[10]

دربارة به معنی اصطلاحی تأویل می‌توان گفت که این کلمه نزد قدما دارای دو معنی بوده: یکی اظهار معنی سخن که در این صورت تأویل با تفسیر مرادف می باشد… و معنای دیگر، مراد اصلی کلام می باشد… کلمۀ تأویل نزد متأخران اعم از فقها و متکلمین و محدثین و حتی متصوفه عبارت از برگرداندن لفظ از معنی راجح به معنی مرجوح می باشد، به شرط آن که شواهد و علت های آن را تأیید نماید.[11]

در قیاس با الفاظ غربی، تأویل از لحاظ معنی با reducere و reductum لاتین هم معنی می باشد، اما از لحاظ اصطلاح و بعضی معانی آن، مانند معنی و ترجمه، با Hermes و Hermeneuein یونانی به معنای اظهار کردن، توضیح دادن و ترجمه کردن نزدیک می باشد و پس علم تاویل با Hermeneutics انگلیسی قابل تطبیق می باشد.[12]

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

[1] ميرسليم و همكاران ذیل واژه تأویل

[2] ابن فارس ذیل اول

[3] ابن فارس ذیل اول

[4] ميرسليم و همكاران ذیل واژه تأویل

[5] جرجانی 22

[6] الذهبی 15

[7] ابن رشد 32

[8] الذهبی 21

[9] الذهبی 20

[10] الزبیدی 215

[11] حسن‌پور 31

[12] ميرسليم و همكاران ذیل واژه تأویل

(به نقل از فرهنگ قرن بیستم چمبرز، ذیل reduce , Hermeneutics )

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

  • پیشینۀ علم تأویل چیست؟
  • نظر تفکر اسماعیلی دربارۀ تأویل به عنوان اصل بنیادین این مذهب چیست؟
  • پیشینۀ علم هرمنوتیک در تفکر غرب چیست؟
  • آیا تأویل، آنچنان که ناصرخسرو به عنوان یک اسماعیلی بلندمرتبه به آن دست می‌یازد، با هرمنوتیک، آنچنان که در غرب تعریف می گردد، شباهت دارد؟

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: