مطالعه تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی

قسمتی از متن پایان نامه :

 

واژه شناسی:

واژۀ یونانی هرمنیا از نام هرمس آمده می باشد و هرمس رسول و پیام آور خدایان بود. پیوند میان نامیرایان و میرندگان که گاه خبرهای خوش داشت و گاه اخبار شوم. گفته‌اند راهنمای روح مردگان به جهان دیگر نیز او بوده. در رسالۀ کراتیلوس افلاطون، تأکید شده می باشد که هرمس خدایی می باشد که زبان و گفتار را آفریده می باشد. هم تأویل‌کننده می باشد و هم پیام آور.

دو واژۀ هرمنوئین و هرمنیا در بعضی آثار متفکران و نویسندگان دنیای باستان دیده می گردد. این کلمات در تراژدی ادیپوس، آثار افلاطون و نویسندگانی زیرا گزنفون، پلوتارک، اوریپیدس، اپیکور، لوکرسیوس و لونگینوس دیده می گردد. اهمیت هرمنوتیک تا آنجاست که ارسطو در منطق خود یعنی کتاب ارغنون رساله‌ای را با نام باری ارمنیاس نگاشته می باشد. افلاطون شاعران را مفسران خدایان می‌داند. [1]

ارسطو هرمنیا را صرفاً گشودن رمز تمثیل‌های کهن نمی دانست، بل تمامی سخن و دلالت و معنا را در این عنوان جای می داد.[2]

مارتین هایدگر، فیلسوفی که خودِ فلسفه را نیز تأویل می انگارد، صریحا ً فلسفه به منزلۀ علم هرمنوتیک را با هرمس مرتبط می‌داند. هرمس پیام تقدیر را می‌آورد؛ هرمنویین عیان کردن آن چیزی می باشد که پیام را می‌رساند، هرچیزی تا آن جا که به توضیح درمی‌آید می تواند به پیام تبدیل گردد. این گونه عیان کردن و نشان دادن، همان چیزی می باشد که قبلا ً از طریق شاعران گفته شده بود. کسانی که از نظر سقراط، در ایون افلاطون پیام آوران خدایانند…

بدین ترتیب اصل و منشاء کلمات جدید علم هرمنوتیک و هرمنوتیکی که تا نخستین ریشه‌های شناخته شده‌شان در زبان یونانی عقب می رود متضمن اقدام به فهم درآوردن می باشد، به ویژه از آن حیث که این اقدام مستلزم زبان می باشد، زیرا واسطۀ تمام عیار در این اقدام زبان می باشد.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

این اقدامِ واسطه شدن و به فهم رساندنِ پیام یا خبر که با نام هرمس قرین شده می باشد در استعمال قدیم این لفظ نیز در تمامی سه وجه اصلی معنای هرمینویین و هرمینیا مضمر می باشد.

 

این سه وجه اگر بخواهیم به گونه مثال از صورت فعلي آن (هرمینویین) بهره گیری کنیم عبارتند از:

يك- اظهار کردن کلمات با صدای بلند

دو- توضیح دادن، همچون تبیین يك جایگاه

سه-ترجمه کردن، همچون ترجمه از زبانی بیگانه

هر سه معنا را می توان با فعل انگلیسیTo interpret بیان نمود، با این همه هریک از این معانی مقوّم معنای مستقل و مهم تأویل می باشد. پس لفظ تأویل می‌تواند به سه چیز نسبتا ً متفاوت تصریح کند: بازگویی شفاهی، تبیین قابل فهم و ترجمه از زبانی دیگر…. با این همه بایستی توجه نمود که مبنای کار هرمس در هر سه مورد باقی می باشد؛ یعنی چیزی که بیگانه، جدا افتاده در زمان، مکان یا تجربه می باشد به صورت آشنا و حاضر و قابل فهم درمی‌آید یا به بیانی دیگر چیزی که محتاج ارائه و تبیین و ترجمه بوده تا اندازه‌ای به فهم درآمده، یعنی تأویل شده می باشد.[3]

 

1-2-2 مختصری در چیستی هرمنوتیک:

هرمنوتیک در زبان اهل ادب و تاریخ و فلسفه؛ علم تفسیر متون و کلمات قدسی و آسمانی و خصوصاً تفسیر عهد قدیم می باشد. اما از قرن نوزدهم به این سو این کلمه در فلسفه وارد شده و معانی دیگر هم پیدا کرده می باشد. همۀ فیلسوفاني که به هرمنوتیک پرداخته‌اند در اين مسئله اتفاق نظر دارند که هرمنوتیک عبارت از درک و فهم معناست. مثل اینکهً هرمنوتیک به معنای عام و وسیع لفظ با تاریخ فلسفه پدید آمده می باشد اما حقیقت چنان می باشد که سابقه‌اش به قبل از تاریخ فلسفه می‌رسد، زیرا که هرمس به عالم قبل از فلسفه تعلق داشت. در آن دوران بشر می‌توانست سخن هرمس را بشنود و هنوز نیاز به هرمنوتیک نبود. در حقیقت هرمنوتیک جانشین سخن هرمس شده‌می باشد. [4]

در غیاب هرمس، در دوران جدید، نیازمند هرمنوتیک شده‌ایم. به معنایی محدودتر، هرمنوتیک سروکار داشتن با گفتار و نوشتار می باشد و از این رهگذر با تأویل متون.[5] گویی همواره دو جهان هست. یکی جهان گوینده می باشد و دیگری جهان خواننده و نیاز به هرمس برای ترجمه و تفسیر یک اثر از یک جهان به جهان دیگر می باشد.[6]

هرمنوتیک با پرسش‌هایی همچون شیوۀ خواندن متن، چیستی متن، پیشافهم‌های مفسر و تأویل، متون قدسی، اهمیت امتزاج افق‌ها، آفرینندگی زبانی، متن و مفسر و تأویل، چالش‌های بسیاری را در حوزۀ فلسفه و دین برانگیخت. اختلاف تأویل‌ها یا پلورالیسم تأویل، تکثر حقیقت‌ها، عدم قطعیت در تأویل و اهمیّت مرکزی تأویل‌کننده مانند نتایج دانش هرمنوتیک برشمرده می گردد. مطالعه و واکاوی این چالش‌ها و تأملات می‌تواند سبب خوانش مطلوب بسیاری از چالش‌های رخداده در حوزۀ تمدن اسلامی در دورۀ جدید گردد. این مطالعه همچنین می‌تواند نوع تأثیرپذیری اندیشه‌های جدید در دین و فلسفۀ جهان اسلام از مغرب‌زمین را جستجو نموده و رنجوری‌ها را تبیین سازد.[7]

هرمنوتیک را عموماً به معنای علم تفسیر یا تأویل متن دانسته‌اند. به اظهار

[1] نصری 81

[2] احمدی؛ ساختار و تأویل متن 496

[3] پالمر 127

[4] حسن‌پور 19

(به نقل از رضا داوری، نامۀ فرهنگ، شمارۀ 18، ص55 و 60)

[5] احمدی؛ ساختار و تأویل متن 501

[6] پالمر 19

[7] حسن‌پور 6

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

  • پیشینۀ علم تأویل چیست؟
  • نظر تفکر اسماعیلی دربارۀ تأویل به عنوان اصل بنیادین این مذهب چیست؟
  • پیشینۀ علم هرمنوتیک در تفکر غرب چیست؟
  • آیا تأویل، آنچنان که ناصرخسرو به عنوان یک اسماعیلی بلندمرتبه به آن دست می‌یازد، با هرمنوتیک، آنچنان که در غرب تعریف می گردد، شباهت دارد؟

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی