مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

عقلاي مجانين و الهيات

 

آن چیز که بیش از همه در مطالعه‌ی حکایات مجانین حیرت و شگفتی خواننده را برمی‌انگیزد، ماجراي ارتباط‌ي دیوانگان با الله می باشد. رفتار مجانین با الله دو گونه می باشد: در گونه‌ی اول، مجانين همان مستغرقان درياي توحيد و تسليم‌اند كه در شور عشقی غریب غرقه‌اند و مقتضیات عالم آدمیان را به سویی نهاده‌اند و حال و قالی شبيه به حال و قال شطح گویان و فانیان در الله دارند و در گونه‌ی دوم، ديوانگان آنچنان با “الله”- اين معشوق مقتدر خود- احساس نزديكي و صميميت و يكرنگي مي‌كنند كه در گفتگو با او بي‌تعارف هرچه در دل دارند بر زبان ‌آرند، حتي اگر آن، اعتراضی گستاخانه يا پرسش و کلامی طعنه آميز باشد.

این ارتباط دوگانه‌ی دیوانگان با خداوند و اين دو حالت روحي مثل اینکهً متناقض كه میانِ آنها براي مجانین فاصله‌اي نيست، دو جلوه از يك تجربه‌ي معنوي و دو محصول از يك فرايند روحي می باشد؛ تجربه‌ي معنوي‌اي كه آن را “‌‌برخورد جهان‌هاي موازي”مي‌ناميم و براساس اين مدل، حالات و حكايت ديوانگان الهي را تحليل خواهيم كرد. اما به هر حال براساس همان تفاوت ظاهري بين اين دو حالت مجانين، حكايات آنان در حوزه‌ي الهيات را، در دو بخش: “مجذوبان حق” و “دگرانديشان” بررسي خواهیم نمود؛ اما قبل از آن با جهان‌هاي موازي و برخورد آنها و ارتباط‌ي ذهن و زبان ديوانگان آشنا ‌می‌شويم:

 

2-11-1- مدل “جهان‌ها موازی و بر خورد آنها”

جهان‌هاي موازي چيست؟ هر كدام از ما بشر‌‌ها به اقتضاي زندگي در اين عالم، با منطق و قواعد مسلط بر آن آشنا هستيم؛ منطقي كه ما را الزام به رفتاري طبیعی و معقول در حيات عرفی‌مان مي‌كند. ساختمان ذهني ما بگونه ایست که بطور خودكار با قواعد و قوانین مبتني بر این منطقِ عمومی خو می‌گیرد و مطابقِ آن اقدام مي‌كند: اين قوانين كه بگونه‌ی دانشی ناخودآگاه و عام، همه‌ي افراد سالم جوامع انسانی آن را فرا مي‌گيرند، ميراث تجربه‌ي بشر از زندگي در اين جهان می باشد. در واقع بیشتر آدمیان یعنی بشر‌‌های معمولی و متوسط با اين منطق رشد مي‌كنند، انتخاب مي‌كنند، مي‌انديشند، اقدام مي‌كنند، مسوولیتی بعهده مي‌گيرند، دين و دانش و هنر مي‌ورزند و از اين جهان مي‌طریقه. اما در ميان آدمیان افرادي هستند كه به سبب ساختمان ذهني يا شرايط روحيِ خاص و يا به هر دليل ديگر، علاوه بر اينكه در تجربه‌ي حياتِ اين جهاني با دیگران شريك‌اند، گویی در عالمی دیگر، با منطق و اقتضائات خاص خودش نیز زندگی می‌کنند، و همزمان كه با منطق اين جهان محسوس در تعامل‌اند، حيات در عالم ديگر را هم تجربه مي‌كنند. (از اين به بعد در اين تحقيق براي سهولت، عالم معمول و عمومی را «عالم یا جهان اول» و عالم دیگری كه در جانِ شاعران و عارفان جريان دارد «عالم یا جهان دوم» مي‌ناميم.)

مانند‌ي این افراد که مي‌توان آنان را “دوزيست” يا “دو جهاني” ناميد: شاعران (يا در معناي عام، صاحبان تجربه‌ی هنری) و عارفان (يا در معناي عام، صاحبان تجربه‌ي معنوي يا ديني) هستند؛ كه در درونِ ایشان دو جهان به موازات هم جريان دارد و همزمان از دو سرچشمه‌ي ادراك بهره‌مندند و دو جهان را تجربه می‌کنند؛ با اين تفاوت كه در جانِ شاعران به موازاتِ عالم اول، “عالم خيال” كه مخلوق ذهن آنان می باشد، جريان دارد و در جانِ عارفان به موازات عالم اول “عالم اشراق” كه مكشوف ذهن آنان می باشد، جاری می باشد.

طبعاً تجربه‌اي كه افرادِ دو جهاني در جهان دوم كسب مي‌كنند و آن چیز که بر ايشان در آن عالم مي‌گذرد، شخصی، فرازباني و فرا طبيعي می باشد. افراد دوجهانی هرگاه بخواهند، تجربه‌ي خود در عالم دوم را با دیگران- افراد يك جهاني- در ميان بگذارند، مجبور به بهره گیری از “زبان‌ مجازي” كه همان ‏”زبان هنري” هست مي‌شوند؛ زيرا زبانِ يك‌لايه و مستقيم كه مبتني بر منطق جهان اول و تجربه‌ی عمومی می باشد، بر مدلول‌ها و تجربه‌هاي مكرر و مشترك و عمومیِ همين جهان دلالت دارد و در نتیجه توانايي انتقال تجربه‌هاي شخصي و غير مكرري را كه براي افراد دو جهاني در جهانِ دوم رخ مي‌دهد، ندارد. بدين سبب معمولاً شاعران و عارفان مجبور می شوند براي توضیح ادراكشان در عالم خيال يا اشراق، با بهره گیری از زباني عادي، تجربيات غير عادي و شخصي را بيان كنند.

انواع صور خیال: رمز، استعاره، ايهام، تشبيه و انواع مجازها که در زبان افراد دو جهانی پیدا میشود ناشی از نوعی اضطرار زبانی می باشد. زيرا آنان تنها با بهره گیری از زبانی دو لایه که متناسب با ذهن و تجربه‌ی دو جهانی آنان می باشد، می‌توانند تجربیات خود را عیان کنند. افراد دوجهانی برای تعبیر ادراکشان در عالم خیال یا اشراق، الفاظ را از معنای معمول خود تهی می‌کنند و آنان را در معناي “غير ما وُضِعَ له” بکار می‌گیرند و بدین ترتیب آگاهانه یا نا آگاهانه به زبان خصلتی هنری می‌بخشند(البته همواره مناسبت و علاقه‌ای بین معنای حقیقی و مجازی الفاظ رعایت می گردد). اين نكته در روانشناسي و زبان شناسي حالات و عباراتِ عارفان و شاعران اهميت بسيار دراد.

 

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری