مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

عامل مهم ديگر هم، جعل و تحريف داستان‌‌ها بود. بسياري از اسرائيليات و مسيحيات، ريشه در منابع تحريف شده‌‌ي يهود و نصارا دارد، که با دقّت نظر مي‌‌توان چنين دريافت که برخي داستان‌‌هاي خرافي و اساطير و اباطيل مندرج در کتب آنها با رنگ و لعابي جدبد وارد احاديث و تفاسير اسلامي شده، و فرهنگ اسلامي متأثّر ساخته می باشد.

4) قصّاصان و داستان‌پردازان آشکارترين تأثیر را در ترويج اسرائيليات ايفا کرده‌‌اند؛

عامل ديگر که تأثیر فراواني در نفوذ روايات اسرائيلي به فرهنگ اسلامي و مانند تفسير قرآن داشته می باشد، وجود عده‌‌اي تحت عنوان قصّاص و راوي در جلسات مسلمين صدر اوّل بوده می باشد، «اينان افرادي بودند که در اجتماع مسلمين حاضر شده داستان‌‌هاي امت‌‌هاي گذشته را به صورت حديث و بدون ذکر سند براي مردم بازگو مي‌‌کردند، گاهي هم اتفاق مي‌‌افتاد قصّه‌‌گويان سندهاي صحيحي را حفظ کرده مطالب کهنه و خرافي خود را در قالب حديث صحيح نقل مي‌‌نمودند.»[1]

ميل بشر به داستان‌‌گويي و داستان شنيدن، کنجکاوي و پر کردن خلأ وقايع بيان نشده در داستان‌‌هاي قرآني هم شايد عوامل ديگري براي گسترش اين نوع داستان‌ها باشد. «نخست براي آنکه برخي مباحث قرآن کريم به نص قرآن کريم در کتاب‌‌هاي آسماني ديگر آمده می باشد. ديگر آنکه صرف اطلاع از مضامين تورات و انجيل هیچگاه ممنوع نبوده می باشد. امّا صحابيان اگر در مقام تفسير آيات به برخي مباحث مذکور در کتاب‌‌هاي پيامبران پيشين اشارتي مي‌‌کردند، اين کار را با ملاک و معيار‌‌هايي انجام مي‌‌دادند و در همه‌‌ي مسائل از آنان پرسش نمي‌‌کردند و با تصديق و تکذيب روايات آنان هم کاري نداشتند. زيرا پيامبر اکرم(ص) به آنان گوشزد کرده بود که، «لا تصدقوا اهل الکتاب و لا تکذبهم، و قولوا آمنا بالله و ما انزل الينا…» اهل کتاب را نه تصديق کنيد و نه گفته‌‌هاي آنان را تکذيب کنيد، بلکه بگوييد، به خداوند و به آن چیز که بر ما نازل شده می باشد ايمان آورده‌‌ايم…[2]

5) پايين بودن سطح آگاهي درميان برخي از مسلمانان و بدون نظريه‌‌ي انتقادي نگاه کردن به داستان‌‌ها و اسطوره‌‌هاي يهودي ـ نصراني نيز سبب ماندگار شدن برخي از داستان‌‌ها در کتاب‌‌هاي تفسير و حديث شده می باشد. بيسوادي اعراب اوليه، وابستگي فكري آن­ها به يهود و نصارا، يهود مرجع ديني مشركان عرب و گسترش فرهنگ آن­ها در ميان اعراب، نشان از نفوذ انديشه­هاي يهودي و پذيرش آن توسط اعراب بوده می باشد.[3]

6) برخي از نويسندگان، آغاز ورود اسرائيليات در تفسير قرآن کريم را عهد صحابه دانسته و يکي از منابع تفسيري را نيز «اهل کتاب» شمرده‌‌اند. دکتر ذهبي مي‌‌نويسد: «در واقع نفوذ اسرائيليات به تفسير و حديث به نفوذ و تمدن و فرهنگ اسرائيلي در تمدن عربيت جاهل بر مي‌‌گردد.» و در ادامه‌‌ي مطلب مي‌‌گويد: «در زمان جاهليت، عرب کوچ‌‌هاي زمستاني داشته همانطور که قرآن کريم در سوره قريش به آن تصریح نموده می باشد. در کوچ زمستاني به سوي يمن و کوچ تابستاني به سوي شام مي‌‌رفتند و در هر دو شهر، با عده‌‌ي زيادي از اهل کتاب مخصوصاً يهود که ساکنين آن‌‌جا بودند ملاقات مي‌‌کردند. بدون شک اين ملاقات و برخورد و امتزاج ميان عرب و يهود خود عاملي قوي براي نفوذ فرهنگ يهودي به عرب جاهلي بود، عربي که در تمدن بسيار ضعيف و پست مي‌زيست، البته بدون ترديد عرب جاهل به خاطر محدوديت تمدن خود از فرهنگ يهودي بسيار اندک بهره گرفت و زمينه براي گسترش اين فرهنگ ميان عرب، بسيار اندک بود.»[4]

 

ـ راويان اسرائيليات

بيشترين اسرائيليات در دوره‌ي تابعين توسط يهوديان تازه مسلمان وارد تفسيرها شده و تابعين آن را پذيرفته بودند.[5]

رمزي نعناعه هم بيشترين اسرائيليات را در دوره‌‌ي تايعين و وسهل‌‌انگاري آنان، از کعب الاحبار و وهب بن منبّه مي‌‌داند.[6]

محمّد حسين ذهبي در کتاب «اسرائيليات في التفسير و الحديث » مشهورترين کساني را که اسرائيليات را نقل کرده‌‌اند با دلايل و شواهد قوي معرّفي مي‌‌کند و از ميان صحابه، عبدالله بن سلام و تميم الداري نام مي‌‌برد و اتهامات عليه ابوهريره و ابن‌عباس و عبدالله ابن عمر را رد مي‌‌کند و از ميان تابعين کعب‌الاحبار و وهب بن منبه را يادآوري مي‌‌کند.[7]

آن‌چه مسلّم و مورد قبول همه‌‌ي فرق اسلامي می باشد دانشمندان يهودي تازه مسلمان زیرا کعب‌الاحبار، تميم‌داري و وهب بن منبه و ابن جريح مي‌‌باشند.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

 

ـ معيار سنجش و تشخيص اسرائيليات

در بخش قبل تصریح گردید که علماي اصول اتفاق نظر دارند هر خبري از سه حالت خارج نيست: قطعاً راست می باشد مانند احاديث متواتر؛ يا قطعاً دروغ می باشد مانند: احايث موضوع و ساختگي و يا احتمال راست بودن در آن مي‌رود (مفيد ظنّ می باشد) مانند احاديث احاد.

معيار تشخيص اسرائيليات ضوابط مورد نظر ناقدان حديث می باشد يعني آن چه آنان تحت عنوان موضوع و جعليات ذکر کرده باشند يا مطالبي در کتب تفسير آمده که سند روايي معتبر و متقن نداشته و بعد در يکي از متون عهدين (عهد قديم: تورات يا عهد جديد: انجيل) آمده باشد اسرائيلي بودن آن محرز مي‌‌گردد؛ پس هر چه محدثين رد کرده‌‌اند اسرائيليات می باشد.

اساسي‌‌ترين و مهم‌‌ترين اصل حديث‌‌شناسي عرضه‌‌ي حديث به قرآن می باشد» و حديثي معتبر و صحيح داريم که حضرت رسول(ص) فرموده: «هر گاه سخني از من روايت گردید آن را با قرآن تطبيق دهيد اگر موافق آن بود بپذيريد والا آن را رها نماييد.»[8]

سخن قرآن فصل الخطاب می باشد: وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا (اسراء/81)

و بعد هشدار حضرت نبي اکرم(ص)؛ عن ابن عباس قال: « کيف تسالون اهل الکتاب عن شيء و کتابکم الذي انزل علي رسول الله(ص) احدث، تقرءونه محضا لم يشب؟! (وقد حدثکم ان اهل الکتاب بدلوا کتاب الله و غيروه، و کتبوا بايديهم الکتاب. و قالو هو من عند الله. ليشتروا به ثمنا قليلا، الا يناهاکم ما جاءکم من العلم عن مسالتهم؟! لا و الله، ما راينا منهم رجلا يسالکم عن الذي انزل عليکم. از ابن عباس روايت شده که مي‌‌گويد: «چگونه درمورد‌‌ي چيزي که نمي‌‌دانيد از اهل کتاب سوال مي‌‌کنيد. در حالي که کتاب شما که بر رسول الله(ص) نازل شده تازه‌‌تر می باشد مضافًا اينکه يک کتاب خالص می باشد و به هنگام قراءت آن چيزي اضافي و بيگانه‌‌اي در آن نمي‌‌يابيد. همين کتاب به شما مي‌‌گويد که اهل کتاب، کتاب خدا را جابجا کردند و آن را تغيير دادند و کتاب را با دستان خود نوشتند و مدعي شدند که اين نوشته‌‌ي آنان از طرف خدا می باشد، تا بدينوسيله بهاي کمي را بدست بياورند. آيا آن چه که به نزد شما آمده شما را از سوال کردن از آنان منع نمي‌‌کند؟! نه سوگند به خدا کسي را از آنان نديدم درمورد‌‌ي آن چه که بر شما نازل شده از شما سوال کند.»[9]

محققان معاصر گاهي در نقد اسرائيليات هم كوشش كرده­اند و مواردي براي ردّ آن­ها ايراد كرده­اند از ميان اين کوشش­ها، نظر آيت الله معرفت قابل توجه می باشد و مهم­ترين مباني نقد محتوايي را موارد ذيل معرفي مي­كند كه هركدام مي­تواند اسرائيليات موجود را مردود بشمارد: مخالفت با قرآن و روايات معتبر، مخالفت با عقل، حس و تجربه، تاريخ، علم و منافي با مقام و عصمت پيامبران، ركاكت در لفظ و معني، مخالفت با ادب عربي، اضطراب در متن، نقل مطالب عجيب و غريب و مبالغه‌آميز و مخالف سنت­هاي الهي در آفرينش.[10]

[1] اضواء علی السنه المحمّدیّه، ص 124 و اسرائيليات و تأثير آن…/ ص59

[2] دانشنامه‌ي قرآن، جلد 1/ ص214

[3] مسلمانان صدر اسلام و انديشه­هاى اسرائيلي، ص81-91

[4] اسرائیلیات فی التفسیر و الحدیث، ص22

[5] التفسیر و المفسران، ج 1 / 130

[6] الاسرائیلیات و اثرها… ص18

[7] اسرائیلیات فی التفسیر و الحدیث، ص22

[8] تفسیر کبیر، ج 10ص 148به نقل از همان:54

[9] روایت بخاری در صحیح به نقل از: الاسرائیلیات و الموضوعات، مقدّمه.

[10] نقد اسرائيليات از ديدگاه آيت الله معرفت، صص226-233

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

جهت بازشناسي و استخراج تأثيرات اسرائيليات و روايات مجعول، به کليه‌‌ي آثار عطّار توجه گردید تا تحقيق از جامعيت برخوردار بوده و در نهايت به نتيجه‌‌گيري متقن و برآوردي جامع و مانع دست يافته گردد.

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: