مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

از نظر محدوده‌ي جغرافيايي نيز ما عقلای مجانین  را در سرتاسر جهان اسلام مي‌يابيم: از ماوراءالنهر و خراسان گرفته تا حجاز و عراق و يمن و شام. همچنانکه در این حکایات از ديوانگان ديگر اديان مثل «يوحنا» ديوانه‌ي مسيحي نيز ياد مي‌‌گردد(نیشابوری،1366،95)

 

 

2-4- عقلای مجانین و هنر

 

مي‌توان مصداق اين سخن راكه «نبوغ هنري و جنون دو روي يك سكه‌اند» را در حكايات ديوانگان به خوبي نظاره كرد. در حكايات مجانین آن چیز که بسيار جلب توجه مي‌نمايد آميخته شدن سه عنصر خيال خلاق، تجربه‌ي عاطفي و زباني مجازي می باشد و اين سه، کلامِ ديوانگان را به سرحدّ هنر ناب نزديك مي‌كنند و حکایاتشان را به داستان‌هایی تاثیرگذار و به یاد ماندنی تبدیل می‌کنند.‌ بسياري از مجانين – به ويژه در آثار عربي – با عوالم شاعرانه سروكار داشتند و بسياري از آنان را مي‌يابيم كه ابياتي دلكش در خاطر داشتند يا هر جا حاضر می‌شدند  به مشاعره می‌پرداختند و يا في‌البداهه اشعاري زیبا مي‌سرودند كه در همه‌ی آنها آثارِ لطف طبع و عمق احساس عاشقانه يا تجربه‌ي صوفيانه‌ي آنها هویدا می باشد. در حکایات دیوانگان در زبان فارسی نیز می‌توان بهترین نمونه‌های ایجاز، نکته سنجی‌های شاعرانه و ساختارشکنی در زبان با بهره گیری از پارادوكس، طنز، رمز و ايهام را بیابیم. براي نمونه به اين چند حكايت توجه كنيد: «بکار بن علي گفت: رئيس شرطه به ديدن من آمد و از من خواست كسي را براي صحبت و منادمت او دعوت كنم، مانِ ديوانه را پيشنهاد كردم و او پذيرفت و مان نزد ما آمد و كنيزكي در مجلس ما ابياتي مي‌خواند؛ هر بيتي كه در غنا خود مي‌خواند، مان از امير اجازه مي‌خواست و در تكميل مضمون يا مناسب آن معني، ابياتي مي‌گفت كه بسيار شورانگيز و شيوا بود مانند كنيزك اين ابيات را از ابوالعتاهيه خواند:

حجــــبواها عن‌الرياح لانّي   قلت للريح بلغيها السلاما
لو رضوا بالحجاب‌هان ولكن   منعوها يوم‌الرحيل الكلاما

(او را از بادها پنهان ساختند، زيرا من به نسيم گفتم سلام مرا به او برسان. اگر به پنهان كردنش اكتفا كرده بودند، چندان سخت نبود، او را در روزِ رفتن از سخن گفتن نيز منع كردند.)

مان گفت چه خوب بود كه گوينده‌ي آن، این دو بيت را نيز مي‌افزود:

فتنفست ثم قلت لطَيفي   ويك لو زرت طيفها الماما
حیّها بالسلام سرّا و الّا   منعوها لشقوتي اَن تناما

آهی كشيدم و به شبح(خيال) خويش گفتم: هرگاه در خواب او را ملاقات كردي، دوستيِ خود را با سلامي پنهان ابلاغ كن؛ وگرنه او را از خواب نيز منع خواهند كرد.» (نیشابوری،1366: 107) و اين اشعار لطيف از بهلول می باشد:

«اضمر ان ياخذ المراه لكي   ينــــظر تمثاله فادناها
فجاز وَهمُ ‌الضمير منه الي   وجنته في‌ الهوي فأدماها

(در دل انديشيد كه آينه‌اي در برابر محبوب گيرد، مگر روي او را تواند ديد، پس آينه را نزديك كرد، همين‌كه نسيمِ انديشه‌ي او با تصويرِ خياليِ معشوق برخورد كرد، از لطافت، خون بر گونه‌هاي او ظاهر گردید و روي آينه را خونين كرد.) و

شبّهتُه قمراً اذ مرّ مبتســـماً   فكاد يجرحه التشبيه او كَلَمــا
و مرّ في خاطري تقبيل وجنته   فسیّلت فكرتي من عارضيه دما
شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

(او را در حالِ تبسم به ماه تشبيه كردم، چيزي نمانده بود كه تشبيهم روي او را مجروح يا زخم كند، در خاطرم گذشت كه روي ا را بوسه دهم، انديشه‌ي من خون از گونه‌هاي او سرازير كرد.)» (نیشابوری،1366،85)

بعضي از اين بيدلان بودند كه بر سرتاسر جامه‌ی خود اشعار زهدآميز و حكمت‌آموز نوشته بودند. علاوه بر اين، به ديوانگاني بر مي‌خوريم كه بر پشت خود نوشته بودند: “قابل خريد و فروش نيست”(ذکاوتی قراگزلو،1366،2.3) در جامعه‌اي که به چشم مردمِ سوداگرش همه چيز قابل خريد و فروش می باشد و بر هر چيز حتي شرافت، آزادگي مي‌توان قيمت گذاشت، آيا نبايد اين اقدام را بياني كنايه‌آميز و تعبيري نمادين از آزادي و حريّت درونی” اين ديوانگان دانست كه وجود خود را چنان شريف ‌می‌يافتند كه آن را بي‌قيمت دانستند و از اين بازار سود و زيان آدميان كناره گرفتند؟ و آيا نمي‌توان آن را نوعي تعليم اخلاقي محسوب كرد كه با آن مردمان را به آزادگي و شناخت قدر انسانی و الهي خويش فرا مي‌خواندند؟

فتح بن شخرف گويد: سعدون، صاحبِ محبه‌الله بود، شصت سال روزه گرفت تا آنجا كه مغزش آب گردید و عقلش سبك گرديد و زیرا زياد از محبت دم مي‌زد، مردم مجنونش ناميدند. مدتي از ما غايب گردید تا آنکه روزي در حلقه‌ي ذوالنون ايستاده بودم، سعدون را ديدم با جبّه‌ي پشمينه‌اي كه بر آن نوشته بود: «قابل خريد و فروش نيست.» (همان،203)

 

 

 

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: