عنوان کامل پایان نامه :

مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

بر اين اساس و با در نظر داشتن اينكه ذهن و زبان يك چيز بيش نيستند و هر تجربه‌اي در ذهن ما‌‌‌‌ بِاِزايي در زبان دارد و بلعكس؛ می‌توان چنين نظریه‌ای را مطرح نمود: اذهانی که واجد “تجربه‌ی دو جهانی” هستند و در لحظاتی همزمان از دو منبع معرفتی بهره مندند، دو گونه‌اند: الف)گونه‌ای که جهان‌ها ذهنیشان بموازات یکدیگر در جریان می باشد و با یکدیگر برخوردی ندارد، چنین اشخاصی به تناسب تجربه‌ی ذهنی دو لایه، زبانی دو لایه و مجازی دارند؛ ب) گونه‌ای که برای لحظاتی جهان‌ها ذهنیشان با یکدیگر برخورد کرده و منطق عوالم درونیشان با یکدیگر تداخل کرده و آمیخته شده که در این حالت علاوه بر آنکه دارای زبانی مجازی و دو لایه هستند، به تناسب تجربه‌ی ذهنیِ متناقض نما و پارادوکسیکال دارای زبانی پارادوکسیکال، شطح آمیز و طنزگونه هستند.

آنگاه كه در جان عارف، دو جهان بصورت موازي در حال جريان باشد، تعبير از آن بصورت مجازي، دو لايه و سمبليك صورت خواهد گرفت، برای مثال اگر صوفي از دريافت‌هاي معنوي عالم اشراق بيخود و مست گردد، از مواجيد خود به «شراب» تعبير خواهد كرد كه در اين كاربرد شراب، از معني اوليه خود خارج شده و خصلتي استعاري يا سمبليك به خود گرفته و آنگاه كه، دو جهان موازي در جان عارف با يكديگر برخورد كند انعكاس آن در زبانش بصورت: پارارادوكس، شطح يا طنز مي‌باشد. این به آن سبب می باشد که زیرساخت و هسته‌ی اصلی تجربه‌ی ذهنی و زبانی عارف در لحظه‌ی برخورد دو جهان موازی یک چیز می باشد: و آن”اجتماع نقيضين” می باشد. يعني هم تجربه‌ي برخورد دو عالم موازي تجربه‌اي می باشد كه از هنجار و منطق عادي گذر مي‌كند و در اثنایِ آن عارف دو جهان متناقض (يا متضاد) را در يك لحظه ادراك مي‌كند و هم هسته‌ي اصلي شطح و پارادوكس و طنز چيزي غیر از اجتماع نقيضين نيست. به تعبیری دیگر شطح و پارادوكس و طنز همان”برخورد دو جهان موازی”می باشد که در ساحت زبانِ عارف رخ داده می باشد.

در ادامه بطور جزیی تر با “اجتماع نقیضین” موجود در شطح و طنز و پارادوکس آشنا خواهیم گردید، اما قبل از آن، لازم می باشد دو مسئله را روشن كنم: نخست: با وجود آنکه، اين تحقيق در پي اثبات پيوند منطقي ميان ذهن دوجهانی و زبان هنری و مجازی و همچنین تناسب تجربه‌ی برخورد جهان‌هاي موازي و مقوله‌هايي همچون پارادوكس و شطح و طنز می باشد اما اين ادعا را ندارد كه هر تعبير مجازی و هنری یا پارادوكسيكالی، حاصل تجربه‌ي شاعرانه يا صوفيانه‌ي جهان‌های موازی یا برخورد جهان‌هاي موازي می باشد زيرا شاعران و صوفيان بسیاری نیز هستند که بی آنکه واجد حیات دو جهانی باشند از سرِ تقلید از سنت‌های ادبی یا صوفیانه یا تفنن ادبی، تعبيرات مجازی یا متناقض نما را در کلام خود بكار برند. از اين رو هر سخنِ مجازی و هنری یا منطق گريز و عادت شكني را نمي توان انعكاس ذهنِ دو جهاني شمرد. نكته‌ي ديگر: با آنکه بنظر مي‌رسد مي‌توان بسياري از سخنان و حكايات عقلاء المجانين را بر اساس مدل برخورد جهان‌هاي موازي تبيين كرد اما اين بدين معنا نيست كه همه‌ی سخنان و حالات مجانين، طبق اين فرايند معنوي پديد می‌آید. همچنانکه نمي‌توان ادعا كرد كه برخورد جهان‌هاي موازي تجربه‌ای مخصوص شطح گويان و ديوانگان الهي می باشد. توضیح آنکه تجربه‌ي برخورد جهان‌هاي موازي، تجربه‌ای می باشد که علاوه بر مجانین الهی و اهل سکر، احتمالاً بسياري از صوفيان معتدل حتي مردمان معمولي -علی قَدر مراتبهم- در حیات خود و برای لحظاتی آنرا تجربه می‌کنند. در كل احتمال برخورد جهان‌هاي موازي براي هر فردِ دو جهاني هست زیرا گاه اتفاق مي‌افتد که هجوم عالم خيال يا طغيانِ دريافت‌هاي معنوي از سدِ اعتدال و مراقبت دروني افراد معتدل نیز می‌گذرد و آنان را با وجود آنکه در اين جهانند براي لحظاتي از مقتضيات آن فارغ کند و ایشان را وا دارد که با منطق عالم دوم در عالم اول و يا بالعكس زندگی کنند و یا احیاناً سخنی بگويند. اما اين نكته را نيز نبايد فراموش كرد كه حالات ناشي از برخورد جهان‌هاي موازي براي ديوانگان الهي تجربه‌ای مکرر و براي ديگران حالت استثنایی و دیریاب می باشد.

اكنون به مطالعه ساختار پارادوكس، شطح و طنز می‌پردازیم و نشان می‌دهیم که زیرساخت و هسته‌ی اصلی این سه، چیزی غیر از «اجتماع نقيضين» نیست:

 

2-11-4-1-پاراداوكس

استاد شفيعي كدكني برای نخستین بار آرایه‌ی “تصویر پارادوکسی” را مطرح کرده می باشد و برای آن تعریفی این چنین ارائه می‌دهد: «مقصود از تصوير پارادوكسي، تصويري می باشد كه دو روي تركيب آن، به لحاظ مفهوم، يكديگر را نقض مي‌كنند مثل سلطنت فقر» (شفیعی کدکنی،55:1387)

ام اچ ابرامز اظهار مي‌دارد كه پارادوكس در اشعار شاعران متافيزيك يك وسيله يا الگوي محوري می باشد چرا كه آنان به وسيله‌ي ساختارهاي پارادوكسي به ترسيم تصاوير عميق عرفاني، مذهبي و حتي مسايل دنيوي و معمولي مي‌پردازند، هر پارادوكس دو عنصر متضاد را به نحوي تركيب مي كند كه گرچه در كاربرد معمولي با هم متضاد هستند، مفهوم حكيمانه، عارفانه و فلسفي وسيعي را ارائه مي‌دهند.( وثوقی،36:1374) جی ای کادن پارادوکس را عبارت مثل اینکهً متناقض یا حتی مهمل نمایی می‌داند که با دقت بیشتر در مفهوم آن پی می‌بریم که از سازش یا مصالحه‌ی معنایی دو عنصر متناقض، حقیقت مسلمی را اظهار می‌دارد(همان:35)

در اين تعاريف به خوبي “اجتماع نقيضين”  یعنی وجودِ دو لايه‌ي مثل اینکهً متناقض و اجتماع دو سطح‌ از ادراك و فهم در مورد شي واحد را در تركيب‌های پارادوكسي مي‌توان ديد. بعنوان مثال وقتي به پارادوكس وحدت وجود: “وحدت در كثرت، كثرت در وحدت” كه رايج‌ترين پارادوكس در مكاتب عرفاني می باشد، دقت مي‌كنيم، درخواهيم يافت كه صوفي در يك عالم، جهان موجودات را متكثر مي‌بيند و در همان حال، در عالم دوم، ذات واحد جهان بر او كشف مي‌گردد. از برخورد اين دو كشف و جمع شدن اين دو ادراك متضاد يا متناقض در مورد يك پديده، پارادوكس “وحدت در كثرت و كثرت در وحدت” در ذهن و زبان صوفیه خلق مي‌گردد.

 

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری