مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

 

 

 

پیشتر تصریح گردید که قصه‌ی دیوانگان در مثنوی‌های عطار برجستگی خاص و بی‌نظیری دارد و به جرات می‌توان ادعا نمود در ادبیات فارسی هیچ مولفی به اندازه‌ی عطار به حکایت دیوانگان نپرداخته. عطار نیشابوری150 حکایت از 885 حکایاتِ مثنوی‌های مصیبت‌نامه،منطق‌الطیر، الهی‌نامه و اسرار‌نامه‌ی خود را بطور مشخص به مجانین اختصاص داده؛ که بیش از نیمی از این تعداد (83 حکایت) در مثنوی مصیبت‌نامه می باشد. بر این پایه شاید بتوان از منظری، مثنوی مصیبت نامه را “نامه ی دیوانگان” و عطار را “شاعر دیوانگان” لقب داد.

 

 

4-1-علت های فزونی بسامد حکایات عقلای مجانین در آثار عطار

 

به نظر می‌رسد عطار به دو دلیل به دیوانگان فرازنه و حکایاتشان، علاقه و همدلی بی‌نظیری نشان داده: نخست اینکه عطار مثل سایر صوفیان در درونِ خود ستایشگر عشق و جذبه‌ی معنویِ سالکان در ارتباطشان با خداوند می باشد. وقتی این عشق و جذبه‌ی معنوی با صفاتی زیرا ارتباطِ بی واسطه با خدا، فراغت از عقلِ مصلحت جو، بی تعلقی، صمیمیت، آزادگی و غنیمت شمردنِ وقت، در شخصیت دیوانگان الهی در کنارِ هم جمع می گردد، از مجانین شخصیت‌هایی آرمانی در نگاه صوفیان می سازد.

آنچنان این صفاتِ مجانین، نزد صوفیه دوست داشتنی می باشد که شخصیتی زیرا مولانا در موردِ این نوع از دیوانگی می‌گوید:

زین خرد جاهل همی بایستی شــــدن          دســـت در دیوانگی بایـد زدن

هر چه بینی سود خود زان مـی‌گریز         زهر نوش وآب حیـــوان را بریز

هر‌‌که بستاید تو را دشنـــــــام ده          سود و سرمایه به مفلـس وام ده

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

ایمنــــی بگذارد و جای خوف باش         بگذر از ناموس و رسوا باش فاش

آزمودم عقــــــــل دور اندیش را          بعد از این دیوانه سازم خویش را

(مولوی،259:1381)

اما عطار به علاوه‌ها به یک دلیلِ شخصی نیز، توجه زیادی به این دیوانگان به‌ویژه با دیوانگانی که آنان را “دگر اندیش” خواندیم نشان می‌دهد. اگر به زمان و مکانی که عطار در آن می‌زیسته توجه کنیم، پی می‌بریم که وی در یکی از بلاخیز ترین و دشوار ترین دوره‌های تاریخی ایران به سر می برده.

عطار متولد 540 ه ق و متوفای 618 ه ق می باشد. وی بیشتر عمرِ خود را در زادگاهِ خود، نیشابور، به سر برده. (فروزانفر،1339: 16)در این دوره از تاریخ ایران بویژه در خراسان آن چیز که فراوان به چشم می‌خورد، جنگ، نزاع، ناامنی و فجایع هولناک و بلایای طبیعی می باشد. از تهدیدات و نا امنی‌های اسماعلیه گرفته تا فتنه‌ی غز که در آن تمام خراسان – به غیر از هرات و دهستان که قلاع محکم داشت و نیز مشهد الرضا(ع) – غارت می گردد و مردمان قتل عام می شوند. (صارمی،21:1384)  تنها در دو محله‌ی نیشابور پانزده هزار مَرد، به غیر از زنان و کودکان به قتل می‌رسند و از هجومِ گاه و بی گاه غوریان و ترکان ختایی گرفته تا روی کار آمدن خوارزمشاهیان و ستم‌های تکش و محمد و ترکان خاتون و البته فجیع تر از همه‌ی این وقایع، تاخت و تاز بیرحمانه‌ی مغول.(صارمی،1384: دوازده به بعد) هر یک از این فجایع خود بتنهایی کافی بود تا یک دوره‌ی سیاهِ تاریخی را برای قومی رقم زند.

استاد زرین کوب، دنیایی که عطار در آن می‌زیسته را چنین توصیف می کند: «دنیایی که عطار در آن می‌زیست بازمانده‌ی دنیای سنجر و غلامان بود که در آن هیچ تبهکاری برای فرمانروا، ممنوع و مکروه شمرده نمی‌گردد. دنیایی بود که محمد خوارزمشاه از علاقه به صوفیه دم می‌زد و مجدالدین بغدادی صوفی بزرگ عصر را به یک حکم بلهوسانه در امواج جیحون غرق می‌نمود. خلیفه‌ی وقت “الناصر لدین الله” زنان حکام را می‌ربود و به حرمسرای خویش می‌برد و در بغداد، خلافتِ رسولِ خدا را به سلطنت مستبدانه تبدیل می‌نمود. دنیایی آشفته، خون آلود وگنهکار بود. مرو و نیشابور در دست غز گرفتار بود، سمرقند با ترکان خوارزم می‌جنگید، غزنه به دست غور عرضه‌ی کشتار و حریق می‌گردید، حکام و عمال آنها عرصه‌ی خراسان را عرضه‌ی تاخت و تاز دایم خویش کرده بودند؛ و چیزی که پایمال و هدر بود خون و مال ضعیفان بود، خون و مال مردم بی پناه که زیر دست و پای سپاهیان از همه سو معروض تعدی و بیرحمی بودند و فریادشان به هیچ جا نمی‌رسید. در سراسر خراسآنکه حیات عطار و همگنانش در آن می‌گذشت، صاحبان اقطاع در قلمرو خود، پادشاهان کوچک اما مستبد و خود کامه بودند. خاندآنهای بزرگِ فقیهانِ عصر در حوزه‌ی ولایت خود، نوعی دستگاه خلافت به وجود آورده بودند. استبداد، همه جا عنان گشاده، کور و بی‌شرم و فاقد ترحم و امان بود، هیچ گونه منازع و معارض را هم تحمل نمی‌نمود. انتقاد نا مقبول و اعتراض غیر مسموع بود و بشدت سرکوب می‌گردید.(زرین کوب2،19:1387)

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: