مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

در ديگر حكايات، ديوانگانی را مي‌بينيم كه خرافات رايج ميان مردم را به سخره مي‌گيرند و يا دیوانه‌ای را می‌بینیم كه با مشام تيز معنوي، بوي بدِ اهلِ بازار را كه لابد ناشي از حيله و غفلت و منفعت‌طلبي بازاريان می باشد، تشخيص مي‌داده و هنگام عبور از بازار، بينيِ خود را مي‌گرفته تا بوي بد، مشام او را نيازاراد. (عطار،1386، 267)

امّا با اين همه نبايد پنداشت كه ارتباط عقلاءالمجانين با مردم و تأثیر اجتماعي آنها تنها در اين انتقادات اخلاقي محدود مي‌گردد؛ بلكه ايشان در كنار اين اعتراضات، از رنجي كه مردم متحمل مي‌شدند و يا بي‌عدالتي‌هايي كه در حقشان مي‌گردید، بسيار رنجور و دردمند بودند و براي بهبود شرایط اجتماعی، ابايي از عتاب‌هاي تند با سلاطين و خلفا نداشتند و حتي در اين‌باره به سبب مصائبی كه گريبانگير مردم بود، در عين انس و ارتباط‌ي عاشقانه‌ای كه با خداوندداشتند، اعتراض‌ها و انتقادهاي جسورانه‌اي به حضرت حق مي‌كردند. به عنوان مثال، به این حکایت منطق‌الطير توجه کنید:

در مصر قحطي شديدي پديد آمده بود و جان بسياري از مردم را ستانده بود. بعضي از گردیدّت گرسنگي، گوشت مردگان مي‌خوردند. يكي از عقلاي مجانين زیرا اين وضع را ديد، با بیانی ساده و تاثّر برانگیز، خطاب به خداوند گفت:

اي دارنده‌ي دنيا و دين   زیرا نداري رزق،كمتر آفرين

(عطار3،1388: 359)

البته بايد در نظر داشت كه از ميان همه‌ي مؤلفاني كه حكايات عقلاءالمجانين را نقل كرده‌اند، این، عطار نيشابوري می باشد كه به اين قبيل حكايات گزنده‌ي انتقادي – اجتماعيِ ديونگان، توجه بسیار نشان داده می باشد؛ همچنانکه بسامد حكايات “گستاخي ديوانگان با خدا” در آثار عطار با آثار ساير نويسندگان قابل قياس نيست. اين مسئله، بي‌شكّ، به سبب روح دردآشنا و شخصيّت چندبعدي عطار می باشد که اشتغالات او به عوالم معنوی، او را از در نظر داشتن نابسامانی‌های اجتماعی و رنج مردم بازنداشته و همچنین تأثیر راويان و ناقلان داستان‌ها را در انتخاب يا خلق آنها اثبات مي‌كند.

2-10-2- عقلای مجانین و امور سياسي

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

آن چیز که بيش از همه، در حكايات عقلاي مجانين شگفتي مخاطب را برمي‌انگيزد و وي را غافلگير مي‌کند، دگرگونه ديدن و دگرگونه انديشيدن ديوانگان می باشد. در حقيقت نوعي “عادت‌ستيزي” با ذات عقلاي مجانين عجين شده كه حضور آن را در همه جا مي‌بينيم: از تصورشان نسبت به خدا گرفته تا نگرششان به مناسبات اجتماعي و از ذهن پيچيده‌ی ايشان گرفته تا زبان غيرعادي و رمزي آنها. ارتباط‌ي آنها با صاحبان قدرت سياسي نيز از اين قضيه مستثني نيست. در حكايات بسياري ديوانگان را مي‌بينيم كه با زير پا نهادن هنجارهاي مرسوم جامعه در روبرو شدن با قدرتمندان، در حال نزاع با اميران و وزيران و سلاطين و خلفايند. بر همين اساس، هيچ شگفت نيست كه ايشان خليفه‌ی مقتدر عباسي –‌هارون‌الرّشيد – را با نگاه تحقيرآميز بنگرند و او را با نام كوچك صدا كنند(عطار2،1388،330)و يا اينكه يكي از آنها را ببينيم كه پیش روی صاحب منصبي كه با جلال و شكوه در موكبي در حال گذر می باشد، مشتي خاك برگيرد و به او بگويد از اين مشتي خاك اين همه كبر و رعونت به دور می باشد.(همان،281)

 

2-10-2-1-ارتباط زبان و قدرت در حکایات عقلای مجانین

تجلی ذهن عصيان‌گرِ مجانین كه دائم در حال تحقير و تقدّس‌زدايي از زورمندان می باشد، به خوبي در زبانشان پیداست، زيرا در حقيقت “زبان” چيزي غیر از «ذهن» نيست و «ذهن» چيزي غیر از «زبان» نيست. (شفیعی کدکنی،1384: 90) يعني همان‌گونه كه ذهن مجانين، هنجار مرسوم ارتباط با ارباب قدرت را – كه آميزه‌اي از ترس و طمع می باشد – برنمي‌تابد، زبانشان نيز از رعايت بلاغت رسمي و شكل مرسوم و جدّي سخن كه بالطبع مورد بهره گیری و حمايت مراكز قدرت يا علماي رسمي بوده، بيزار می باشد. البته عقلاي مجانين در اين راه با نهضت صوفيه همگام بودند: گروهي از صوفيه نيز همچون مجانين با برگزيدن سلوك فردي و اجتماعي متفاوت و بهره گیری از “زبان اشارت” به جاي “زبان عبارت” و انتخاب پوشش متفاوت، دست به ايجاد نهادي غيرحكومتي (مردم‌نهاد NGO) زدند كه نظام اخلاقي- ارزشي رسمی را نفی می‌نمود. ایشان جهان بيني متفاوت با برداشت‌ها و قرائت‌هاي رايج علماي رسمي و قدرتمندان را پيشنهاد مي‌دادند و علاوه بر تأثیر معنوي و اخلاقي، وظايف يك حزب سياسي را نيز در جامعه‌ی تک صدایی و استبداد زده‌ی روزگار خود انجام مي‌دادند. باختين در اين‌ زمينه مي‌گويد: « به همين دلیل، عارفان هم در ويژگي‌هاي ظاهري و رفتاري خود شيوه‌اي متفاوت با هنجارهاي اجتماعي در‌پيش گرفتند و هم در حوزه‌ي زبان، هنجارِ معروف را شكستند تا با اين وسيله ادراك خودكار مردم از جهان و زندگي را ضعيف كرده، دركي متفاوت در ذهنيت اجتماعي به وجود آوردند؛ زيرا درك مبتني بر عادت، پذيرش و تسليمي بي‌زیرا و چرا در قبال بايد و نبايدهاي ديكته شده را به همراه مي‌آورد.(مشرف،1385،137) صوفيه با تقدّس‌زدايي از مفهوم‌هاي پذيرفته شده‌ي حاكم، زمينه‌ي آزاد كردن ذهنيت اجتماعي از اين قيود اسارت بار را فراهم كردند؛ بدين ترتيب، صوفيه عليه منطقِ ‌ترس قيام كردند و به تعبير باختين، نظريه‌پرداز بزرگ ادبي قرن بيستم، به ايجاد نوعي «كارناوال» ادبي توفيق يافتند. نسبي كردن مفاهيم مطلق شده، تصفيه‌سازي از روي فرهنگ رسمي و تقدس‌زدايي از آن فرهنگ و مفاهيم مطلقه‌ي آن، هدف اصلي پديده‌اي می باشد كه هرچند قدمت طولاني در ادبيات فارسي دارد؛ ولي امروزه «كارناوال‌سازي» ناميده شده می باشد. برادفورد می‌گوید: كارناوال‌سازي در ادبيات صورت‌هاي مختلفي به خود مي‌گيرد، انواع نقيضه و پارادوكس، منطق‌شكني، گفتارهاي خلاف عرف و عادت، طنز و هزل و هجو و وارونه‌سازي معنايي مانند شگردهايي می باشد كه براي ضربه زدن بر مفهوم‌هاي جبريِ مطلق شده در اذهان مردم به كار گرفته مي‌گردید تا با شكستن عظمت آنها، وحشت و اطاعت قلبي عمومي نسبت به آن نيز زايل گردد و در نتيجه، ذهن به نوعي آزادسازي خود از قيدهاي اسارت‌بار توفيق يابد.(همان: 281)

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: