مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

«ادبيات در هر شکلي و قالبي که باشد، نمايشگر زندگي و بيان‌کننده‌‌ي ارزش‌ها و معيارها و ويژگي‌هايي می باشد که زندگي فردي و جمعي بر محور آنها مي‌‌چرخد، نقد و بررسي و ارزيابي آثار ادبي نيز چنين می باشد و نمي‌‌تواند بدور از آن ارزش‌ها و معيارها باشد و بي‌‌توجّه از کنار آنها بگذرد، به عبارت ديگر نقد و بررسي آثار ادبي را از ديدگاهي مي‌‌توان درس زندگي ناميد با همۀ گستردگي و تنوع و خوصيات و مظاهر آن.

ادبيات از دو گذرگاه ما را با زندگي پيوند مي‌‌دهد: از گذرگاه عاطفي، وقتي که آن را مي‌‌خوانيم؛ از گذرگاه خردورزي، وقتي که آن را بررسي و نقد مي‌‌کنيم. وقتي ما قطعه شعري را مي‌‌خوانيم، عواطف و احساسات ما با عواطف و احساسات شاعر جنبه‌‌هاي مشترک پيدا مي‌‌کند و با او هم سوئي رواني پيدا مي‌‌کنيم، و يا وقتي سرگذشتي را در مطالعه مي‌‌آوريم، به قول «آندره موروا» در کشاکش حادثۀ بزرگي قرار مي‌‌گيريم و لحظات زندگيمان با آن حادثه آميختگي پيدا مي‌‌کند؛ در اين موارد نفس و جان ما نمي‌‌تواند از اثر پذيري بر کنار ماند. از جهت خردورزي نيز اگر به درستي به تحليل و نقد آثار ادبي بنشنيم و جنبه‌‌هاي مثبت و منفي آنها را دريابيم زندگي را مطرح ساخته‌‌ايم؛ چه آثار ادبي نيست مگر انعکاس زندگي و برخورد نويسنده يا شاعر با معيارها و ارزش‌ها. پس طبعاً بررسي معيارها، بي‌امعان نظر و ورود در صحّت و سقم آنها، راهي به کمال نخواهد داشت.»[1]

مي‌‌خواهم با اين مقدّمه تأثیر ادبيات را در شکل‌‌گيري شخصيّت‌‌ها و فرهنگ يک ملّت يادآوري کنم. در يک کلام مي‌توان گفت ادبيات آينه‌‌ي تمام‌نماي فرهنگ يک ملّت می باشد. امّا عواملي متعددي در تحوّل و شکوفايي ادبيات تأثیر دارند مانند: «تحوّلات اجتماعي و سياسي، شخصيّت‌‌هاي بزرگ ادبي، سنت و ميراث ادبي و…»[2] و مهم‌‌ترين تحوّل ادبيات با ورود فرهنگ اسلامي، قران و حديث و عرفان و… آغاز گردید و در نخستين تحوّلات ادبي با ورود اسلام، باترجمه‌‌ي تفسير طبري شروع و همين هم سرآغاز ورود بسياري از اسرائيليات گرديد.

 

ـ تأثیر قصص و تلميحات اسلامي در ادب فارسي[3]

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

در آثار ادبي کاربردهاي قرآن و حديث بسيار متنوع می باشد و برداشت‌هاي متفاوت از آيات و احاديث ديده مي‌گردد. گاهي هدف نويسنده القاي معاني و بيان اندرز و حکم و پيام اخلاقي و اِخبار و آگاهي می باشد و به هر طريقي که بخواهد از آيات و احاديث بهره مي‌جويد. گاهي گويندگان در آثار خود براي آرايه‌بندي و تزيين مطلب و هنرنمايي از به‌کار بردن قرآن و حديث بهره گیری مي‌کند و گاهي تفکر و مبناي فکري و اعتقادي نويسنده، وي را وادار مي‌کند بدون نام و کلام حق، زبان به سخن نگشايد و بي‌اجازه‌ي دستورات حق، مجوز صادر نکند.

تأثير جنبه‌‌هاي روايي قرآن و فرهنگ اسلامي در زبان و ادبيات فارسي از بسامد بالايي برخوردار می باشد و نويسندگان بزرگ ايراني در طول تاريخ ادبيات، دست کم به دو دليل عمده از اين تأثیر، بي تأثير نبوده‌‌اند: يکي تزيين و آرايه‌‌بندي کلام؛ دوم تعليم، تبليغ و اثبات عقيده‌‌ي ديني نويسندگان و اديبان. اين تأثير پذيري هم به شيوه‌‌هاي گوناگون، صورت گرفته می باشد.

با نگاهي به آثار ادبي به ويژه عرفاني متوجه مي‌شويم که بيشترين موتيف‌ها را مثل و حکمت‌‌ها، تلميحات ظريف به آيات و احاديث تشکيل مي‌دهد و درون مايه‌ي بيشترآن‌‌ها بحث‌هاي ديني و اخلاقي می باشد و همه از ذهن وقّاد و سرشار و تأمّلاتشان در آيات و احاديث و اخبار اسلامي، حکايت دارد.

فروزانفر در مقدّمه‌ي احاديث مثنوي، عقيده دارد که حُسن سليقه‌ي سنايي در تلفيق حديث و شعر، راه را بـراي شعراي واپسين هموار ساخت و خاقاني و نظامي و جمال‌الدّين اصفهـاني به تقليد وي بر اين اسلوب سخن گفتند و کم و بيش الفاظ و معاني اخبار را در شعر خود آوردند.(ص سيزدهم)

گاهي شاعران در تطبيق ادبيات ايراني و اسلامي به افراط مي‌طریقه و «براي آنکه از عيب ابتذال مصون بمانند و هرکس را با آنها دعوي همسري نرسد سعي کردند مضامين عادي و معاني مشترک را نيز با تعبيراتي تازه و بي‌سابقه به بيان آرند.»[4] و همين تخيلات قوي و باريک‌انديشي‌هاي بسيار، به آن‌‌ها اجازه نمي‌دهد در تصويرسازي‌هايش، موضوعات قرآني و اسرائيليات را به هم نياميزند و سره و ناسره را از هم جدا کنند و در هرحال گستره‌ي تلميحات شاعران از رودکي تا حال، به حدي می باشد که براي توجيه افکار و شايد موقعيت سخن گفتن (مدح، توصيف، نکوهش و…) از هر نکته‌اي سود مي‌جويند. امّا در بعد منفي اين موضوع، در ريشه دواندن اسرائيليات در ادبيات فارسي بي‌تأثير نبوده‌‌اند.

از پرکاربردترين شيوه‌ي بهره‌گيري همه‌‌ي شاعران و نويسندگان ادب فارسي «تلميح» می باشد: «تلميح» آن می باشد که نويسنده يا شاعر براي اثبات يا تأکيد مدعاي خويش، بسيار ظريف به آيه، مثل، حديث يا روايتي تصریح مي‌کند به گونه‌اي که اگر بر نوع موضوع تلميحي آگاه نباشيم ظرافت و فهم مطلب مشکل می باشد.

ورود تلميحات فراوان به ويژه تلميحات ديني متأثر از قرآن و حديث، در ادب فارسي، به فراواني نظاره مي‌گردد تا جايي که شاعري مانند «انوري، شعر تمام تلميح و به اصطلاح ملمّح در مورد سليمان دارد، يعني شعري که تمام ابيات آن تصریح به قصّه‌ي سليمان می باشد.»[5] و جمع شدن همه‌ي آنـواع تلميحـات در شعر فارسي از امتيازات اين زبان می باشد.[6]

[1]  گزیده‌ي بیهقی، ص3

[2] در سایه‌ي آفتاب، ص32

[3] بازشناخت اسرائيليات در سبک عراقي، ص 53 به بعد(به اختصار) از نگارنده.

[4] زرّين‌کوب، 1375: 269

[5] سبک‌شناسي شعر، ص 19

[6] فرهنگ تلميحات، ص25

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

جهت بازشناسي و استخراج تأثيرات اسرائيليات و روايات مجعول، به کليه‌‌ي آثار عطّار توجه گردید تا تحقيق از جامعيت برخوردار بوده و در نهايت به نتيجه‌‌گيري متقن و برآوردي جامع و مانع دست يافته گردد.

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: