مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

گفت: دارم سوي گورستان شتاب
مي‌روم، زیرا گور او پر آتش می باشد
  زانك آنجا ظالمي می باشد اندر عـــذاب
گرم گردم، زآنکه سـرما ناخوش می باشد

(همان:190)

همانگونه كه معلوم می باشد بهلول، واقعاً گور ظالم را پر از آتش عذاب مي‌بيند و در عالم محسوسات براساس ادراك خود از عالم معنا، به سمت گورستان مي‌شتابد تا از گرماي آتش بهره برد.

مثال سوم از حكاياتي می باشد كه آنها را «واسوخت صوفيانه» مي‌ناميم زيرا انعكاس دهنده‌ي عتاب‌ها و گِلِه‌هاي ديوانگان الهي با معشوق خود- حضرت حق- می باشد(با این مفهوم در ادامه بیشتر آشنا می‌شویم). در اينگونه حكايات نيز، نوعاً با همان برخورد دو جهان موازي روبرو هستيم با اين تفاوت كه برخلاف حكايات قبل كه ديوانگان با فهمی لاهوتي (جهان دوم) در عالم انسانی (جهان اول) ادراک می‌کردند، در واسوخت صوفيانه، ديوانگان بر اساس مقتضیات عالم انسانی (جهان اول) با عالم لاهوت (جهان دوم) ارتباط مستقر می‌کنند: عطار در الهي نامه نقل مي‌كند كه ديوانه‌اي بود كه گاه گاه كه جنونش اوج مي گرفت، سر به آسمان مي كرد و به خداوند مي‌گفت: اگر تو مرا دوست نمي‌داري، به آن كه من همواره تو را دوست دارم و غیر از تو كسي را دوست خود نمي‌دانم، با چه زباني بگويم، خدايا، اگر دوست داشتن بلد نيستي، بيا و از من بياموز:

مرا ار تو نمي‌داري بسي دوست
چگونه گويمت اي عالمـــ افروز
 
شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     
بجز تو من نمي‌دانم كسي دوـست
كه يك دم دوستي از مـــن درآموز

(عطار2،244:1388)

اينكه كسي به خدا بگويد، اگر چيزي بلد نيستي، از من ياد بگير- كه كلامي در خور يك گفتگوي زميني و انسانی می باشد- البته سخني نيست كه بشر‌ یک جهانی و يا حتي صوفيانِ شطح گو، بر زبان آورند؛ به یقین اين نوع سخن گفتن غیر از از ديوانگان الهي که منطق‌های جهان‌ها موازی – ناسوت و لاهوت- در وجودشان درهم آمیخته، برنمي‌آيد.

 

برای دانلود فایل ورد متن کامل اینجا کلیک کنید


 

2-11-4- ارتباط “برخورد جهان‌ها موازی” با زبان عقلای مجانین

پيشتر گفتيم كه شطح، پارادوكس و طنز، انعکاسِ “برخورد دو جهان موازي” در زبان صوفيان و عقلاي مجانين می باشد. در اينجا لازم می باشد به اين سوال پاسخ گوييم كه از نظر منطقي چه ارتباطي بين برخورد جهان‌هاي موازی با شطح، پارادوكس و طنز هست؟

همانطور كه تصریح گردید از ميان آدميان، دو گروه شاعران (صاحبان تجربه در عالم خيال) و عارفان (صاحبان تجربه‌ی معنوي در عالم اشراق) هستند که بموازات حیاتِ این جهانی و زندگي در حدودِ منطق آن، در عالمي ديگر با منطقي وراي منطق عالم اول، به سر مي‌برند؛ اين عالمِ دوم براي شاعران خيال و براي عارفان، عالم اشراق يا عالم حقيقت -یا هرچه از این قبیل- می باشد. به این نکته نیز تصریح گردید که فرا طبیعی و فرا عادی بودنِ تجربه در جهان‌ها اشراق و خیال، افراد دو جهانی را وا می دارد براي بيان تجربيات خود در عالم دوم به الفاظ عادی و یک لایه خاصیتی دولایه و مجازی ببخشند و از الفاظ عادي و مشترك براي بيان مفاهيم غیر عادي و شخصي بهره گیری ‌كنند. از اينجاست كه زبان كاركرد هنري به خود مي‌گيرد و با زبان عادي متفاوت مي‌گردد. دکتر پورنامداريان در مورد تفاوت زبان هنريِ صوفيان با زبان معمولي مي‌نويسد: حضور تجربه‌هاي روحاني كه ماوراي تجربه‌هاي عادي هستند، در زبان، زبان را از وظيفه‌ي طبيعي خود،‌ كه انتقال معاني و تجربه‌هاي مشترك می باشد، عاري ساخته، به آن خصلتی رمزی و سمبليك مي‌بخشد و درك آن را دشوار مي‌سازد، زيرا در زبان، كه امري محسوس و حادث می باشد، امري نامرئي و نامحسوس حضور پيدا كرده كه خارج از حيطه‌ي تجربه‌ي ماست.(پورنامداریان،157:1380)

اين قضيه‌اي می باشد كه بعضی از قدما نیز به آن تصریح کرده اند مانند عين‌القضاه نيز به آن پي‌ برده بود. وی در تمهيدات چنين به آن تصریح كرده: هرچيز كه بتوان آن را به عبارتي درست و مطابقِ آن تعبير نمود، علم نام دارد، معرفت آن معناست كه هیچگاه تعبيري از آن متصور نشود مگر به الفاظ متشابه. (پورنامداریان،235:1374)

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری