مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

ـ مسيحيت

سرگذشت مسيحيت تاريخ دريافتني می باشد كه از عقيده به تجسم الهي در جسد شارع و باني ناشي شده می باشد و سراسر تعليم نصارا را در اطراف ايمان به اين قضيه دور مي­زند كه شخص عيسي روشن­ترين ظهور از ذات الوهيت می باشد.[1] مسیحیان به نصارا شهرت دارند و «نصاری، جمع نصران می باشد. مسیحیان بدین علت نصاری نامیده می شوند که حضرت عیسی را یاری کرده‌اند.»[2]

قرآن کريم در آيه‌ي 45 سوره‌ي آل‌عمران اين‌گونه از عيسي مسيح نام مي‌‌برد: إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآَخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (به ياد آور) هنگامي كه فرشتگان، گفتند: اي مريم! خداوند تو را به كلمه‏‌‌ي خودكه نامش مسيح عيسي پسر مريم می باشد، مژده مي‌‌دهد و او در اين جهان و جهان ديگر، بلندمرتبه و بزرگوار و از زمره‌‌ي مقربان استي.»[3]

هم‌چنين در آيه‌ي 59 آل‌عمران به بدون پدر بودن او تأکيد شده می باشد: إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آَدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (59) مثل عيسي براي خدا، مانند(آفرينش)آدم می باشد كه او را از خاك بيافريد، سپس بدو گفت: پديدآي، او بي‌‌درنگ پديد آمد.

 

ـ انجيل

کتاب حضرت عيسي(ع) انجيل می باشد و اصل آن برگرفته ازکلمه‌‌ي يوناني به معني مژده و بشارت و جمعش اناجيل می باشد و انجيل‌‌هاي چهارگانه عبارتند از انجيل: متي، مرقس، لوقا و يوحنا که در سه انجيل اول داستان زندگي حضرت مسيح آمده و يوحنا رساله‌‌ي فلسفي در رسالت عيسي می باشد. و آن چه به اناجيل اربعه معروف می باشد با آن چه قرآن انجيل مي‌‌نامد کاملاً متفاوت می باشد زیرا انجيل قرآن مفرد می باشد و تمامي وحياني می باشد که بر عيسي وحي شده می باشد[4] و سراسر قداست می باشد و نزد مسلمانان ثابت و مورد تأييد می باشد. همچنان که قرآن در سوره‌ي مائده آيه 46 و حديد آيه 27 به آن اشاراتي دارد:

وَقَفَّيْنَا عَلَى آَثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآَتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ؛ و به دنبال آن (پيامبران پيشين) عيسي پسرمريم را بر راه وروش ايشان فرستاديم كه تصديق کننده‌‌ي توراتي بود كه پيش از او فرستاده شده بود. و براي او انجيل نازل کرديم كه در آن رهنمودي و نور بود و تورات را، كه قبل از آن نازل شده بود، تصديق مي‏نمود؛ و براي پرهيزگاران راهنما و پنددهنده بود.[5]

به هر حال انجيل اصلي پس از صعود خضرت عيسي (ع) به آسمان، مفقود گرديد و يهوديان كه درصدد قتل عيسي و يارانش برآمدند تمام نسخه­هاي انجيل را نابود ساختند تا اين كه پس از سال­ها، حوّاريان و بزرگان مذهبي مسيحي انجيل­هايي براي مردم فراهم ساختند كه هيض كدام از آن روايات صورت اصلي انجيل نازل شده را ترسيم نمي­كند و اين حقيقت را خود مسيحيان معترف هستند.[6]

نكته اصلي آن می باشد كه گرچه دين مسيح پس از يهود ظهور كرد و كتاب مقدس مسيحي با يهودي متفاوت می باشد تأثيري در فرهنگ يهودي ندارد زیرا «يهوديت وحي مؤخر بر دين خود را نمي­پذيرد و از طرف ديگر مسيحيت هم وحي مؤخر بر عيسي و حوّاريانش را نمي­پذيرد. بنابراين قرآن را قبول ندارد.[7]

 

ـ اهل کتاب

«از آن­جا كه يهوديان دو منبع ديني دارند يكي منبع مكتوب يا عهد عتيق كه تورات مهم­ترين آن­هاست و دوم سنت شفاهي يا تلمود می باشد، به همين اعتبار آن­ها را اهل كتاب مي­گويند.»[8]

جان بايرناس دليل ناميده شدن پيروان هر و گروه يهوديان و مسيحيان به «اهل كتاب» را چنين می باشد: «در سراسر قرن پنجم ق.م. جنب و جوش مذهبي، كه گويي عكس‌العمل بي‌‌‌‌قيدي و لاابالي‌گري سابق بود، در ظل كوشش و از بركت جد و جهد كاتبان به ظهور رسيد و كنيسه‌‌ها رونق گرفت و تمام موجوديت و شخصيت بني‌اسرائيل در اطراف تورات متمركز گشت. كاتبان كه مفسر قانون و رهبران كنيسه بودند به مردم مي‌‌گفتند كه شايست و ناشايست كدام می باشد…. “اوراق كتاب مقدّس را ورق بزنيد و ورق بزنيد.” كاتبان به مردم تلقين مي‌‌كردند كه: “همه چيز در كتاب می باشد.” اگر قدماي اين قوم كه به سزا به «اهل كتاب» ملقبند، كتاب مقدّس را از زندگي خود بر اساس كتاب مقدّس بنا كردند و جاني تازه گرفتند.»[9]

 

ـ کتب تاريخي و سيره‌نويسي[10]

رمزي نعناعه از کتاب‌‌هاي سيره و تاريخي با ذکر نمونه‌‌هايي از اسرائيليات با ذکر راويان جاعل نام مي‌برد: قصص ثعالبي (آغاز آفرينش و عرش و… که مروي از کعب‌الاحبار می باشد)، تاريخ طبري (روايات کعب‌الاحبار درمورد‌‌ي نوح، وهب بن منبّه)، البدايه و النهايه (روايات کعب‌الاحبار درمورد صخره و بيت‌المقدّس) و بعضي کتب مستشرقين و دشمنان اسلام (مانند مباحث مجعول حديث غرانيق و داستان زينب بنت حجش)

محمّد حسين ذهبي در مورد طبري و تفسيرش مي‌‌گويد: ما ابن‌جرير(امام طبري) را در تفسيرش مي‌‌بينيم، اخباري برگرفته از داستان‌‌هاي اسرائيلي را آورده می باشد که آن‌‌ها را با سند‌‌هايش از کعب‌الاحبار و وهب بن منبّه و ابن جريح و سدي و ديگران روايت مي‌‌کند، همچنين بسياري از آن چه را محمّد بن اسحاق از مسلمه انصاري روايت نموده نقل کرده می باشد.»[11] وي در ادامه توضيح مي‌‌دهد که «اگر چه ابن جرير بسياري از روايات اسرائيلي را همراه نقد پيگيري نموده می باشد ولي تفسيرش همواره به نقد عملي و گسترده نياز دارد.»[12]

 

ـ خيال‌پردازي و افسانه‌سرايي‌‌هاي مسلمان‌نماهاي اهل کتاب

در توضيح اين مطلب نظر محمّدرشيد رضا، کافي و وافي به مقصود مي‌باشد که در تفسير المنار مي‌گويد: «يهوديان گاه خرافات يا ساخته‌‌هاي ذهني خودشان را به مسلمانان القا مي‌‌کردند تا آن را وارد کتاب‌‌هاي خود کرده، با دين خود درآميزند. به همين دليل در کتاب‌‌هاي مسلمانان به اسرائيليات خرافي برمي‌‌خوريم که در عهد قديم اصلاً تصریح‌‌اي به آن‌‌ها نشده می باشد.»[13]

 

ـ کيفيت راه‌يابي اسرائيليات در تفسير، حديث و متون اسلامي

گفتيم ترديدي وجود ندارد در مقطعي از تاريخ روايت و تفسير اسلامي اقوال برگرفته از تورات و انجيل به کتب تفسير قرآن و ساير متون مسلمانان راه جسته و سايه سنگين و سرد اين قبيل مطالب، در تفاسير، چهره‌‌ي حقايق ناب قرآني را زير پوشش قرار داده می باشد.

عواملي که بتوان به عنوان علل و سبب نفوذ داستان‌‌هاي يهودي و غيريهودي بين مسلمانان برشمرد که فهرست‌‌وار عبارتند از:

1) به دليل حضور آيين يهود در جزيرةالعرب زمان جاهلي، داستان‌‌هاي مربوط به متون آن، کم و بيش در اختيار عرب بوده، البته به دليل فرهنگ بسته و محدود جاهلي، آلوده به خرافات و محدوديت‌هاي بسيارشده می باشد. بعد از ويراني بيت‌المقدّس در سال 70 پيش از ميلاد، بسياري از يهوديان شبه جزيره به عربستان مهاجرت كردند. يهوديان مهاجر در زمينه‌‌‌‌ي مذهب خواه‌ناخواه با گسترش دادن يكتاپرستي يهودي راه را براي ظهور اسلام در اجتماع بت‌‌پرستان عربستان آماده مي‌‌كردند. اين توسعه‌ي يهود تبعاً توسعه‌‌ي فرهنگ و اسطوره‌‌هاي يهودي را نيز باعث مي‌‌گردید و بدين جهت زماني كه قرآن مجيد نازل گرديد، بسياري از عرب‌‌ها پيرامون داستان‌هاي سليمان و ابراهيم و نوح و ديگران اطلاعاتي داشتند و باز مثل اینکهً به همين علت می باشد كه قرآن غیر از در «سوره‌ي يوسف» غالباً از پيامبران و انبياءِ بني‌اسرائيل به صورت تلميح و در استنتاج‌هاي كلي ياد مي‌‌كند و از بسياري نيز نام نمي‌‌برد و آيه‌ي كريمه‌‌ي «و لقد ارسلنا رسلا مِن قبلك مَن قصصنا عليك و منهم من لم نقصص عليك…»(غافر/ 78) تصریح‌‌اي می باشد به موضوع مذكور. بنابراين آن‌چه در تفاسير قرآن پيرامون داستان‌هاي بني‌اسرائيل آمده می باشد بايد بر مبناي تورات و تفسيرهاي آن و روايات و اخبار و احاديث منقول از حضرت رسول اكرم(ص) و صحابه باشد…[14]

2) پس از اسلام، عده‌‌اي از دانشمندان يهود مسلمان شدند، آنان داستان‌‌هاي يهود را گاه نقل مي‌‌کردند، به دليل «صحابه» بودن، گاه آن داستان‌‌ها با «اسلامي» بودن اشتباه مي‌‌شدند.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

[1] تاريخ جامع اديان، ص575

[2] همان، ص541

[3] تفسیر نور، ص107

[4] دانشنامه، ج 1، ص 304

[5] تفسیر نور، ص207

[6] دانشنامه قرآن، ج1/5 ص30

[7] عهدين، قرآن و علم، ص5

[8] نردبان سقوط، ص61

[9] تاريخ جامع اديان، ص541

[10] الاسرائلیات و اثرها…، صص 212

[11] التفسیر و المفسران، ج1 / 215، لازم به توضیح می باشد که این آرزوی دکتر ذهبی سرانجام به اقدام پیوست و کتاب بسیار ارزشمند «الاسرائیلیات فی تفسیر الطبری…. اثر دکتر آمال محمّد عبدالرحمن ربیع در سال 1430 هـ. در قاهره توسط اوقاف مصر چاپ گردید.

[12] همان

[13] تفسیر المنار، 4/268به نقل از: “اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستان‌های انبیاء در تفسیر”، ص13

[14] منابع اسرائيليات در ادب فارسي، ص563

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

جهت بازشناسي و استخراج تأثيرات اسرائيليات و روايات مجعول، به کليه‌‌ي آثار عطّار توجه گردید تا تحقيق از جامعيت برخوردار بوده و در نهايت به نتيجه‌‌گيري متقن و برآوردي جامع و مانع دست يافته گردد.

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: