مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

ـ ادريس(ع) در قرآن

ادريس يکي از پيامبران الهي می باشد که نامش فقط دوبار در قرآن آمده و در چهار آيه به داستان وي تصریح شده می باشد.[1]

الف) وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِدْرِيسَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا (56) وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا (57) (مريم، 57-56) ؛ و در اين كتاب از ادريس (نيز) ياد كن، او بسيار راستگو، و پيامبر(بزرگي) بود و ما او را به مقام والايي رسانديم.[2]

ب) وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ(85)وَأَدْخَلْنَاهُمْ فِي‌رَحْمَتِنَا إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ(الانبياء، 86-85)؛ و اسماعيل و ادريس و ذاالكفل را (به ياد آور) که جملگي از شکيبايان بودند و ما آنان را غرق رحمت خود کرديم زیرا که ايشان از زمره‌ي شايستگان وبايستگان (بندگان ما) بودند.[3]

چنان که نظاره مي‌‌گردد در قرآن فقط تصریح‌‌اي کوتاه به چند ويژگي شخصيتي ادريس (ع) شده می باشد: پيامبري بزرگ، راستگو، صبور و داراي مقامي والا.

 

ـ ادريس(ع) در کتب مقدّس

ادريس در عهدين همان «خنوخ» می باشد. خَنوخ در کتب مقدّس به عنوان هفتمين نسل آدم شهرت دارد و در سفر پيدايش عهد عتيق آيه‌ي 4 و 5 و در عهد جديد در عبرانيان (11: 5 و 13) و نامه يهودا آيه‌‌ي 14 و 15 از نبوت، نسب، سلوک با خدا، عدم چشيدن ذائقه مرگ و عروج او به نزد خدا و… بحث مي‌گردد.

«خنوخ» پسر يارد و پدر متوشالح، نسل هفتم آدم و پدربزرگ نوح می باشد او شصت و پنج سال داشت که متوشالح به دنيا آمد و بعد 300 سال عمر نمود و ارتباط نزديکي با خدا داشت.

بعد از آن با خدا سلوک نمود و خدا او را با خود برد بدون اينکه طعم مرگ را بچشد[4] و «او به خدا ايمان داشت و بدون چشيدن طعم مرگ، خدا او را از اين جهان به جهان ديگر منتقل نمود و ازو خشنود بود و به واسطه ايمانش منجي موعود معروفي بود.»[5]

«خنوخ از وضع افراد آگاه بود، پيشگو و پيامبر و منجي آينده بود که زشتي‌ها را اصلاح مي‌کند.»[6]

کتاب «رازهاي خنوخ» يکي از کتاب‌‌هاي الهامي دانشمندان يهود می باشد که ترجمه فارسي آن هم موجد می باشد. در گزارش خنوخ آمده می باشد: «اکنون اي فرزندانم! من همه چيزها را مي‌‌دانم زيرا اين از لب‌‌هاي خداست…. همه چيز را در کتاب‌‌هايم نوشتم… من جمع بي‌‌شماري از ستارگان را اندازه‌گيري و وصف کرده‌ام…»[7]

ادريس در ادب فارسي مظهر علم و حکمت و ستاره‌شناسي و تدريس و علوّ مقام و جاودانگي می باشد چنان که به خواب ديدنش را نماد رفعت و درازي عمر دانسته‌‌اند.[8]

 

ـ ادريس در تفاسير و تحليل‌‌ها

يکي از داستان‌‌هاي شگفت انگيز در تفسيرها، داستان خنوخ يا ادريس می باشد که لفظ ادريس را با صفت درس و تدريس او قرين هم داشته‌‌اند.

در تفسير سور آبادي، ذيل آيه‌‌ي مربوط به ادريس رفعت و بلندي مقام وي را چنين توجيه مي‌‌کند: « وقتي که هنگام مرگش فرا رسيد و عزرائيل براي قبض روح ايشان آمد از عزرائيل خواست پس از مرگش و زنده کردنش، بهشت و جهنم را به او نشان دهد. هنگامي که وارد بهشت گردید و بيرون آمد به رضوان بهشت گفت: کفش‌‌هايش را جا گذاشته می باشد دوباره وارد بهشت گردید و ديگر بيرون نيامد. وقتي که از او خواستند که بيرون آيد؛ گفت: سختي مرگ و دوزخ را ديده و درک کرده‌‌ام و مي‌‌توانم در بهشت بمانم…»[9]

در تفسير طبري آمده می باشد: «دو پيامبر بوده که جاويدانند و شب و روز براي بندگان دعا مي‌کنند و آمرزش مي‌‌خواهند: عيسي و ادريس.

جهودان خواستند عيسي را بکشند، خدا او را به آسمان نزد خودش برد و زمان دجال، براي هدايت بر مي‌‌گردد. ديگر ادريس که زنده و در بهشت می باشد و علت آن می باشد که به علت ايمان و عبادت زياد، ملک‌الموت از او خواست هر گونه حاجتي دارد برايش برآورده سازد. ادريس درخواست رفتن به آسمان نمود و عجايب‌‌ها ديد و علم نجوم آموخت. پس از مدت‌‌ها، باز از عزرائيل خواست دوزخ و بهشت را به او نشان دهد. به اذن خدا، دوزخ را و سپس بهشت را به او نشان داد. ادريس از بهشت بيرون نيامد گفت: «وعده‌‌ي اين بهشت جاويدان می باشد.»[10]

اسرائيليات مذکور پيرامون ادريس در اغلب کتب تفسير معروف آمده می باشد: محمّد وهيب علّام که اسرائيليات تفسير قرطبي را بررسي نموده هيچ تصریح‌‌اي به روايت‌‌هاي اسرائيلي ادريس(ع) نکرده می باشد.[11] امّا رمزي نعناعه ـ در مقدمات گفتيم تا امروز کامل‌‌ترين کتاب در زمينه بررسي اسرائيليات می باشد ـ در بررسي و معرّفي اسرائيليات تفسير قرطبي، موضع مفسرّ در آيه 57 سوره مريم را نقل مي‌کند: وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِدْرِيسَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا (56) وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا (57)

روي عن وهب بن منبه انّه قال: کان يرفع لِادريس کل يوم من العباده… فادريس تاره يرتفع الي الجنه، وتاره يعبد الله تعالي مع الملائکه في السماء.»[12]

[1] کامل‌ترين بحث در مورد ادريس، از استاد محمّد خزائلي در «اعلام قرآن» می باشد و تقريباً بيشتر فرهنگ‌هاي ايراني، پس از وي، به آن ارجاع داده‌اند يا بدون ذکر مرجع مباحث ادريس از «اعلام قرآن» گرفته‌اند.

[2] تفسير نور، ص 622

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

[3] همان، ص 671

[4] سفر پيدايش، باب 5: 26-18 و قاموس کتاب مقدّس، ص 354.

[5] ترجمه‌ی تفسیری انجیل عیسی مسیح، عبرانیان، 11: 5 و 13، قاموس کتاب مقدّس، ص 354

[6] همان انجیل، نامه‌ي یهودا؛ 14 و 15 و قاموس کتاب مقدّس

[7] داستان پیامبران، ص 91

[8] التجبیر، ص50 به نقل از داستان پیامبران… ص 98

[9] با تلخیص و برداشت، صص 261-234

[10] با تلخیص و برداشت، ترجمه‌ی تفسیر طبری، صص 217-216

[11] الاسرائیلیات فی التفسیر القرآنی

[12] الاسرائیلیات… رمزی نعناعه، ص 309، تفسیر القراطبی، ج 11: ص 119

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

جهت بازشناسي و استخراج تأثيرات اسرائيليات و روايات مجعول، به کليه‌‌ي آثار عطّار توجه گردید تا تحقيق از جامعيت برخوردار بوده و در نهايت به نتيجه‌‌گيري متقن و برآوردي جامع و مانع دست يافته گردد.

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

از لینک پایین صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید: