مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطاربر اساس کتاب نیشابوری

قسمتی از متن پایان نامه :

 

در بطن هر جامعه‌ی مترقی یا فرهنگ زنده‌ای – به‌ویژه در دوران تمدن سازی- همواره جریان‌های فکری متعدد و گاه متضادی هست که به موازات یکدیکر در حال پیشرفتند. اگرچه در یک نگاه کلی، بعضی از این جریان‌ها نسبت به سایرین ” اصلی” به حساب می‌آیند، اما این مسئله هیچگاه نباید سبب گردد که “جریان اصلی” به‌عنوان ” تنها جریان” فکری تلقی گردد یا در اهمیتِ سایر جریان‌های موازی تردید گردد.

در جوامع اسلامی نیز، از همان سال‌هايي كه مسلمانان گام‌هاي نخستين را براي ساختن تمدن اسلامي برمي‌داشتند و “خردگرايي” جریان اصلی فکری و محور تمام فعالیت‌های فرهنگي بود، افرادي در گوشه و كنار سرزمين‌هاي اسلامي ظهور كردند كه ارائه دهنده‌ي”شيوه‌‌ای غیر معمول در اندیشیدن” بودند. این افراد که از تاریخ نامعلومی به بعد، در تمدن اسلامی “عقلای مجانین” نامیده شدند، با تکیه بر نوع خاصی از “جنون”، – آگاهانه یا نا آگاهانه- مفهوم “خرد “رایج در میان عامه را نقد و به نوعی خودآگاهی و آزادی معنوی دعوت می‌کردند.

در قرن‌هاي 4 و 5 ه ق(عصر طلايي تمدّن اسلامي) که خردگرايي در اوج اهميّت و اعتبار خود بود، این دیوانگان دانا و جنونشان، آن‌قدر اهميت يافته بودند كه مولفانی را برانگیزد تا در باب آنها، کتاب‌ها و رساله‌های مستقلی پدید آرند. مانند‌ی این مولفان می‌توان به: ابوبشر دولابي (وفات: 310)، ابن ابي زهر (وفات: 325)، ابوالحسن‌بن ابي‌بكر مقسم (وفات: قرن 4)، و ابوالقاسم حسن نيشابوري (وفات: 406) تصریح نمود.(مارزلف، 1388: 11) البته از این ميان، كتاب “عقلاء المجانين” ابوالقاسم نيشابوري، یگانه اثری می باشد که تا روزگار ما باقی مانده می باشد.

امّا، عقلاي مجانين چه كساني بودند؟ آنها افرادي بودند كه از دولتِ جنونِ مقدسی كه گريبان گیرشان شده بود- و يا جنوني كه رندانه به خود مي‌بستند- از خرد معاش اندیش و معمولی مردم زمانه فارغ بودند. آنان را با اتکا به حدیث نبوی: « رُفِعَ القَلَمُ عَنْ ثَلاثَةٍ: عَنِ النائِمِ حَتّى‏ يَسْتَيْقِظَ وَ عَنِ الَمجْنونِ حَتّى‏ يُفيقَ وَ عَنِ الطِفلِ حَتّى‏ يَحْتَلِمَ؛ مسند احمد ۱/ ۱۴۰ » از نظر فقهی “مرفوع‌القلم” (کسانی‌که پیش روی اعمال خود بازخواست نمی‌شوند) می‌خواندند. این بدین معنی بود که تکالیف شرعی از آنان ساقط شده بود و آنان در کردار خود آزاد از هر نوع قانون الهي يا بشري بودند. همين آزادي درونی و بیرونی بود كه به ایشان اجازه می‌داد از مفاهيم مسلط يا مقدّس روزگار خود عبور كنند و با نگاه تیزبین و عادت ستیزِ خود، كه ورای مفاهيم عرفي به حقیقت امور ناظر بود، طرحي تازه در شيوه‌ی ارتباط بشر‌ با خدا، بشر‌ با مردم و بشر‌ با ارباب قدرت درافكنند. آنان با “نگاهی نو” به باز تعریف مفاهیم پیرامون خود می‌پرداختند و در مورد مسایل گوناگون، آرای خود را بی‌خوف و طمع اظهار می‌کردند. بدین سبب ما آنها را در حالات و منظر‌های گوناگون می‌یابیم: گاه در سوز و گداز عشق الهی و گاه در حال تعريض‌هاي گستاخانه به كار خلقت – و اين دو البته در منطق ايشان تضادي با هم ندارند -؛ وقتی در تأثیر واعظي خيرخواه كه با طنزي دردآلود بر بي‌رسمي‌ها و بي‌اخلاقي‌هاي رايج در بين مردم مي‌تازند و وقتی دیگر در تأثیر سخنگوي جریان‌های مخالف سياسي كه از كژي‌هاي دستگاه حكومت، بي‌باكانه انتقاد مي‌كنند و با رفتار خود قدرتمندان را تحقير مي‌نمايند.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

آرا و احوال این “دانایان دیوانه” انعکاس گسترده‌ای در آثار متفکرانی زیرا سنایی، عطار، ابن‌عربی، مولانا، ابن‌خلدون و ابن‌جوزی داشته می باشد. زبان طنزآمیز و نکته سنجی‌ها و صراحت و سادگی مجانین، نیز موجب گردید تا این “دیوانه نمایان” به شخصیت‌های محبوب عامه نیز بدل شوند و حکایات بسیاری به نام ایشان در ادبیات عامه رایج گردد.

 

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

الف) آشنایی با شرایط اجتماعی و افکار و گفتارِ عقلای مجانین

ب) کاوش در مورد تأثیر سیاسی- اجتماعی عقلای مجانین در جامعه

ج) پژوهش در مورد ارتباط‌ی عقلای مجانین و نهضت تصوف

د) تحلیل ارتباط‌ی ذهن و زبان عقلای مجانین بر اساس مدل ” برخورد جهان‌های موازی”

ه) مطالعه عناصر زبانی همچون: شطح، طنز و پارادوکس در حکایات عقلای مجانین

و) مطالعه و طبقه بندی حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌های عطار

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت ورد)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری

دانلود رایگان فایل دموی این پایان نامه (فقط حاوی ده صفحه از صفحات پایان نامه با فرمت PDF)

 پایان نامه مطالعه حکایات عقلای مجانین در مثنوی‌ های عطار بر اساس کتاب نیشابوری